امام عليه السلام در بيان دليل اين دستور به دو نكته اشاره مىكند ؛ نخست اينكه اين گونه موضعگيرى به شما كمك مىكند و ديگر اينكه مانع حملهء دشمن است .
مفهوم جملهء دوم روشن است ، زيرا دشمن در چنين شرايطى نمىتواند از پشت سر حمله كند و مفهوم جملهء اوّل ممكن است اين باشد كه اگر لشكرگاه در دامنهء شيبدارى باشد ، حركت به سوى دشمن آسانتر است و حركت دشمن به سوى لشكر اسلام سختتر ، البته اين سخن تنها در مورد دامنهء كوهها و تپهها صادق است .
اين احتمال نيز در معناى « مردّ » وجود دارد كه منظور از « مردّ » محل بازگشت بوده باشد يعنى هر گاه گروهى از شما بخواهند ساعتى عقب نشينى كرده و استراحت كنند و آمادهء حملهء مجدّد شوند ، دامنهء كوهها و مانند آن محل بازگشت خوبى براى آنان خواهد بود .
اين نكته را نيز نبايد از نظر دور داشت كه چنين موضعى فايدهء سومى نيز دارد و آن اينكه افراد بزدل و ترسو از لشكر خودى كمتر مىتوانند فرار كنند ، زيرا پشت سر مانعى وجود دارد .
سپس امام عليه السلام به دستور دوم اشاره كرده مىفرمايد : « و بايد همواره پيكار شما با دشمن از يك سو يا دو سو باشد ( نه بيشتر ، زيرا تعدّد جهات باعث تجزيهء لشكر و تشتّت قوا و آسيب پذيرى آن مىشود ) » ؛ ( وَ لْتَكُنْ مُقَاتَلَتُكُمْ مِنْ وَجْهٍ وَاحِدٍ أَوِ اثْنَيْنِ ) .
به همين دليل يكى از دامهاى دشمنان در گذشته و امروز اين بوده كه براى در هم شكستن مخالفين خود جبهههاى متعدّدى در جنگهاى نظامى يا سياسى بگشايند تا نيروى مخالف را تجزيه و متشتّت كنند . ممكن است منظور از دو جبهه ، دو جبههء مختلف مثلًا شرقى و غربى نباشد ، بلكه دو جبهه باشد كه به اصطلاح امروز به صورت دايره و گازانبرى پيش مىرود و نتيجهاش ممكن است به محاصرهء كامل دشمن بينجامد .
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 159
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٥٩