به عهد خود پاىبند است و انسان و وجدان و كرامت انسانى را ارج مىنهد .
چنين سياستمدارانى هرچند اندكند و در مقايسه با دشمنان داراى سياست شيطانى ، ممكن است گرفتار مشكلاتى شوند ، ولى نام آنها بر پيشانى تاريخ مىدرخشد و راه و رسمشان الگويى است براى همهء انسانها .
نمونهء بارزى از نوع اوّل سياست ، دارودستهء معاويه در شام است و نمونهء بسيار روشن براى قسم دوم ، سياست امير مؤمنان على عليه السّلام است . اين سخنى است كه دوست و دشمن - جز افراد متعصّب - به آن اعتراف كردهاند .
ابن ابى الحديد با توجه به مبانى مذهبى خود سياست امير مؤمنان را در كشوردارى در ابتدا با سياست عمر مقايسه كرده و مىگويد : بعضى از كسانى كه مقام على عليه السّلام را نشناختهاند مىپندارند عمر از او سياستمدارتر بود ، هرچند كه آن حضرت از عمر عالمتر بود .
سپس به ردّ اين نظريه پرداخته ، مىگويد : سياست على عليه السّلام منطبق بر سياست پيامبر اسلام بود و از استادش ابو جعفر نقيب نقل مىكند كه با صراحت مىگفت : « هيچ تفاوتى ميان سيرهء پيامبر با سيرهء على عليه السّلام نبود » .
آنگاه به بيان مشروح سخنان جاحظ ( دانشمند سنّى معتزلى ) دربارهء مقايسه سياست على عليه السّلام و معاويه مىپردازد كه خلاصهاش چنين است :
بعضى كه خود را عاقل و هوشيار مىپندارند ، مىگويند : « معاويه دورانديشتر و سياستمدارتر از على عليه السّلام بوده است در حالى كه اين سخن اشتباه ( بزرگى ) است » . در ادامهء سخن براى ابطال اين توهم مىافزايد على عليه السّلام در جنگهاى خود به چيزى جز آنچه موافق قرآن و سنّت بود عمل نمىكرد ولى معاويه هرحيلهاى را به كار مىبرد ، چه موافق قرآن باشد چه مخالف .
على عليه السّلام به سپاهيان خود دستور مىداد كه هرگز آغازگر جنگ نباشيد ، فراريان را تعقيب و نابود نكنيد ، مجروحان را نكشيد ( در حالى كه معاويه هرگز چنين دستورهايى را
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 757
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٧٥٧