پيشرفت سياستهاى خود مىدانند كرده ، مىفرمايد : « ولى هرگونه عذر و پيمانشكنى منتهى به فجور و گناه مىشود و هرگناهى سر از كفر در مىآورد ( همانگونه كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله فرمود : ) هرغدّار و پيمانشكنى روز قيامت پرچم خاصى دارد كه به وسيلهء آن شناخته مىشود ( و در صحنهء محشر رسوا مىشود ) » ؛ ( و لكن كلّ غدرة فجرة ، و كلّ فجرة كفرة . « و لكلّ غادر لواء يعرف به يوم القيامة » ) .
جملهء « و لكلّ غادر لواء . . . » حديث معروفى است كه از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله در بسيارى از كتب نقل شده است . از جمله شوكانى در نيل الاوطار و بخارى در صحيح خود آن را آوردهاند و شوكانى تصريح مىكند كه اين حديث مورد اتفاق است . « 1 »
آنگاه در پايان اين سخن براى اينكه كسى تصور نكند امام عليه السّلام با اين صفاى دل ممكن است فريب سياستبازان غدّار و جبّار را بخورد ، مىفرمايد : « ولى به خدا سوگند من ( با اينكه اهل اينگونه سياستها نيستم ؛ ولى ) با كيد و مكر دشمن اغفال نمىشوم و در برابر شدايد و سختيها زانو نمىزنم » ؛ ( و اللّه ما أستغفل بالمكيدة ، و لا أستغمز « 2 » بالشّديدة ) .
اين سخن در واقع پاسخى است به آنها كه مىگويند در برابر افراد فاجر و بىدين تنها كسانى مانند آنها مىتوانند بايستند و افراد ديندار و درستكار ، در چنگال آنها گرفتار خواهند شد . امام عليه السّلام در پاسخ اين سخن مىفرمايد : ممكن است انسان اهل نيرنگ و فجور نباشد ؛ ولى راه و رسم اهل نيرنگ و فجور را بشناسد تا هرگز در دام آنها گرفتار نشود .
* * *
هامش
( 1 ) . نيل الاوطار ، جلد 8 ، صفحهء 79 و صحيح بخارى ، جلد 8 ، صفحهء 62 ( كتاب الحيل ) .
( 2 ) . « استغمز » از ريشهء « غمز » بر وزن « رمز » به معناى ناتوان ساختن گرفته شده است و به معناى فشردن و بدگويى كردن نيز آمده و در اينجا همان معناى اوّل اراده شده است .