هنگامى كه ياد خدا به ميان آمد ، وضع به كلى دگرگون مىشود . آيهء شريفه
« أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي »
« 1 » كه فلسفهء نماز را ياد خدا مىشمارد و آيهء شريفهء
« لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ »
« 2 » كه بعد از جملهء
« إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ »
آمده ، نشان مىدهد كه ريشهء اصلى فلسفه نماز در ياد خدا نهاده شده است زيرا سرچشمهء همهء گناهان حبّ دنيا و دنياپرستى است كه ذكر اللّه ، انسان را از آن بازمىدارد ، همانگونه كه در آيهء 29 « نجم » مىخوانيم :
«
« فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّى عَنْ ذِكْرِنا وَ لَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَياةَ الدُّنْيا »
از كسانى كه از ياد ما روى برتافتند و تنها به دنياى مادى دل بستهاند ، روى بگردان » .
طبق آيات ديگر قرآن ، شيطان در اطراف قلب انسان ، طواف مىكند ، همينكه ياد خدا در آن پيدا شود مىگريزد :
« إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ »
« 3 »
و اگر مىبينيم در روايات اسلامى ، نماز عمود دين و چشمهء آب زلال پاككننده شمرده شده ، دليلش همين است به ويژه اگر اين نماز به صورت جماعت انجام شود و مؤمنان ، دستهجمعى به درگاه خدا روى آورند . در روايتى از رسول گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و إله آمده است : « هركس نمازهاى پنجگانه روزانه را با جماعت ( با شرايط كامل ) بخواند ، هركار نيكى را درباره او گمان داشته باشيد و شهادت او را بپذيريد » ؛ ( من صلّى الصّلاة في جماعة فظنّوا به كلّ خير و أقبلوا شهادته ) . « 4 »
اگر نگاهى به مقدمات نماز ( طهارت و وضو و غسل ) كه انسان را به پاكى جسم و جان ، دعوت مىكند و شرايط ديگر آن مانند پاك و حلال بودن لباس و توجه به كعبه ، كهنترين مركز توحيد و اركان و محتواى آيات و اذكار و تعقيبات آن شود ، ديد و فهم انسان را دربارهء
هامش
( 1 ) . طه ، آيهء 14 .
( 2 ) . عنكبوت ، آيهء 45 .
( 3 ) . اعراف ، آيهء 201 .
( 4 ) . بحار الانوار ، جلد 85 ، صفحهء 16 .