دانش امروزى و همچنين روايات اسلامى ، تاريخى طولانى براى زندگى انسانها بر صفحهء زمين قائل هستند كه در مقايسه با آن ، باقىماندهء عمر انسان بر روى زمين ، ممكن است كوتاه باشد .
در پارهاى از روايات ، آمده است « آيا گمان مىكنيد كه خداوند هيچ مخلوقى غير از شما انسانها نيافريد ، در حالى كه قبل از شما هزاران نسل انسان بوده و شما در آخر آنها قرار داريد » . « 1 »
بنابراين آنچه در بخش بالا از اين خطبه آمده است و همچنين اشاراتى كه در آيات مختلف قرآن به اين مسئله شده كه باقىماندهء عمر دنيا كوتاه است ، مشكلى ايجاد نمىكند .
تفسير ديگرى كه براى تعبيرات بالا ذكر شده اين است كه منظور از انقطاع و روى آوردن آخرت ، پايان زندگى انسانها يا امّتهاست ، زيرا مدّت عمر آدمى كوتاه است و چيزى نمىگذرد كه مرگ او فرامىرسد .
اگر خوب در جملههاى چهاردهگانهء بالا دقّت كنيم تصديق خواهيم كرد كه اين تفسير با همهء آن جملهها سازگار نيست .
* * *
نكته آرى او بهار بود !
امام عليه السّلام در پايان اين بخش ، اشاره به افتخارآفرينى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله دربارهء پيروانش فرموده ، او را به منزلهء فصل بهار براى اهل زمانش و مايهء شرف و رفعت اعوان و انصارش دانسته است .
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، ج 54 ، ص 336 ، مرحوم علامهء طباطبايى در جلد چهارم الميزان در ذيل آيهء يك سورهء نساء بحث مفيدى در اين زمينه آوردهاند .