تيرگيهاى شماست » ؛ ( فإنّ تقوى اللّه دواء داء قلوبكم ، و بصر عمى أفئدتكم ، و شفاء مرض أجسادكم ، و صلاح فساد صدوركم ، و طهور دنس أنفسكم ، و جلاء عشا « 1 » أبصاركم ، و أمن فزع جأشكم « 2 » ، و ضياء سواد ظلمتكم ) .
جملهء اوّل اشاره به بيماريهاى فكرى و روحانى ، همچون گمراهى و ضلالت است و جملهء دوم اشاره به بر طرف شدن موانع و حجابهاى شناخت در پرتو تقواست .
جملهء سوم اشاره به كمخورى و رعايت اعتدال در مصرف غذاها در سايهء تقواست ، زيرا مىدانيم همانگونه كه در روايت معروف نبوى « المعدة رأس كلّ داء و الحمية رأس كلّ دواء ؛ معده خانهء تمام بيماريها و كم خوردن سرآغاز تمام درمانهاست » « 3 » آمده و پزشكان امروز عموما آن را تأييد مىكنند ، قسمت مهمى از بيماريها بر اثر پرخورى است و سلامت و طول عمر از آن كسانى است كه كمتر غذا مىخورند . جملهء چهارم و پنجم هر دو اشاره به پاكسازى درون از رذائل اخلاقى ، همچون كبر و حسد و كينه و مانند آن است منتها جملهء چهارم ناظر به آنجايى است كه اين صفات زشت آنچنان در جان آدمى رسوخ كرده كه آن را به فساد كشانده است ، در حالى كه جملهء پنجم اشاره به آلودگيهاى سطحى و كمعمقتر است كه با آب تقوا شستشو مىشود . جملهء ششم ، اشاره به اين است كه تقوا بينش درونى انسان را تيزتر و چشم بصيرت را روشن مىسازد و تفاوت آن با جملهء « و بصر عمى أفئدتكم » ظاهرا اين است كه در آن جمله سخن از نابينايى مطلق بود كه تقوا آن را درمان مىكند و در اينجا اشاره به كمى نور بصيرت است كه در سايهء تقوا افزونى مىيابد .
هامش
( 1 ) . « عشا » از « عشو » بر وزن « نشر » به معناى ضعيف شدن چشم يا جستجو كردن با چشمان ضعيف است و « عشا » كه اسم مصدر است به معناى ضعف ديده به كار مىرود .
( 2 ) . « جأش » به معناى اضطراب ناشى از اندوه يا ترس است و از آنجا كه قلب انسان ( روح انسان ) مركز اين امور است گاهى به خود قلب نيز جأش گفته مىشود و در جملهء بالا هردو معنا ممكن است .
( 3 ) . بحار الانوار ، جلد 59 ، صفحهء 291 .