بخش اوّل
يعلم عجيج الوحوش في الفلوات ، و معاصي العباد في الخلوات ، و اختلاف النّينان في البحار الغامرات ، و تلاطم الماء بالرّياح العاصفات . و أشهد أنّ محمّدا نجيب اللّه ، و سفير وحيه ، و رسول رحمته .
ترجمه
( خداوند ) صداى نعره حيوانات وحشى را در بيابانها ، و گناهان بندگان را در خلوتگاهها ، و رفتوآمد ماهيان را در درياهاى ژرف ، و تلاطم امواج آب را بر اثر وزش تندبادها ، مىداند ( و از تمام اين جزئيات آگاه و باخبر است ) و گواهى مىدهم كه محمّد برگزيده خدا و سفير وحى و رسول رحمت اوست .
شرح و تفسير احاطهء علمى پروردگار
چون اين خطبه عمدتا پيرامون اسلام و قرآن و تقوا سخن مىگويد ، امام در آغاز از ايمان به مبدأ و معاد شروع مىكند ؛ ايمانى كه انگيزه براى همهء خيرات و وسيله براى همه بركات است .
هنگامى كه مىخواهد سخن از معرفة اللّه بگويد روى علم بىپايان خدا كه از مهمترين اوصاف حقّ است ، تكيه مىكند و مىفرمايد : « ( خداوند ) صداى نعره حيوانات وحشى را در بيابانها و گناهان بندگان را در خلوتگاهها و رفتوآمد ماهيان را در درياهاى ژرف ، و تلاطم امواج آب را بر اثر وزش تندبادها مىداند ( و از تمام اين جزئيات آگاه و باخبر