وسعت و قلعههاى محكم و سراهاى عزت برساند » ؛ ( فتمسّكوا بوثائقها « 1 » ، و اعتصموا بحقائقها « 2 » ، تؤل « 3 » بكم إلى أكنان « 4 » الدّعة « 5 » و أوطان السّعة ، و معاقل « 6 » الحرز و منازل العزّ ) .
تعبير به « وثائق » جمع وثيقه به معناى دستگيرهء محكم ، اشاره به جنبههاى ظاهرى تقواست و تعبير به « حقائق » جمع حقيقت اشاره به جنبههاى واقعى آن است .
جملههاى چهارگانهاى كه در عبارت بالا به عنوان نتيجه ( و جزاى شرط مقدّر ) ذكر شده ، نشان مىدهد كه تمسّك به تقوا هم سبب آرامش است و هم گشايش و هم محفوظ ماندن از خطرات و هم برخوردارى از عزّت .
آرى ! هنگامى كه تقوا به معناى احساس مسئوليت الهى ، بر جامعه حاكم شود ، كمتر كسى به حقوق ديگرى تجاوز مىكند و دست به ظلم و ستم مىآلايد كه نتيجهء آن آرامش است و هنگامى كه تقوا به معناى وظيفهشناسى حاكم شود ، جامعه روزبهروز گسترش پيدا مىكند و هنگامى كه تقوا به معناى حالت بازدارندگى در مقابل دشمن ، حاكم گردد ، جامعه از شرّ آنان مصون خواهد ماند و مجموعهء اين امور مايهء عزّت و آبرو و سربلندى است .
هامش
( 1 ) . « وثائق » جمع « وثيقه » چيزى است كه بر آن تكيه و اعتماد مىكنند .
( 2 ) . « حقائق » جمع حقيقت ، معناى آن معروف و مشهور است ؛ ولى بعضى از شارحان نهج البلاغه ( ابن ابى الحديد ) آن را به معناى رايت ( پرچم ) گرفته كه در هيچيك از منابع لغت پيدا نشده است .
( 3 ) . « تؤل » ( كه در اصل « تؤول » بوده و به جهت جزاى شرط مقدّر واقع شدن ، مجزوم شده و به صورت تؤل درآمده ) از ريشهء « اول » بر وزن « قول » به معناى بازگشت ، گرفته شده است ، بنابراين جملهء « تؤل بكم » مفهومش اين است كه شما را بازمىگرداند .
( 4 ) . « اكنان » جمع « كنّ » بر وزن « جن » به معناى ستر و پرده است .
( 5 ) . « دعة » به معناى استراحت و آرامش است .
( 6 ) . « معاقل » جمع « معقل » بر وزن « مسجد » به معناى ملجأ و پناهگاه و گاه به معناى كوههاى بلند آمده كه مىتواند انسان را از خطر سيلاب و مانند آن نجات دهد .