كنندگان ، نعمتش را تمام مىكند و نه بهرهمندان از عطايش ، به مواهب او پايان مىدهند .
و توجه او به كسى وى را از ديگرى غافل نمىسازد و شنيدن صدايى او را از شنيدن صداى ديگرى بازنمىدارد . عطا و بخشش او به كسى مانع از سلب نعمت ( در آنجا كه مصلحت باشد ) نمىگردد و غضبش او را از رحمت بازنمىدارد و رحمتش او را از عذاب و كيفر ( به هنگام لزوم ) غافل نمىسازد . نه آنچه پنهان است او را از آنچه آشكار است بازمىدارد و نه آنچه آشكار است او را از آنچه نهان است جدا مىسازد . او نزديك است و در عين حال دور ؛ بلند مرتبه است و در همان حال نزديك ؛ آشكار است و پنهان ؛ پنهان است و آشكار . همه را ( در برابر اعمالشان ) جزا مىدهد و كسى به او جزايى نخواهد داد . در آفرينش مخلوقات نياز به فكر و انديشه نداشته و به جهت خستگى از كسى كمك نخواسته است .
شرح و تفسير خوان نعمت بىدريغش همهجا گسترده است
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه به سه نكتهء اساسى اشاره مىفرمايد : نخست مسئلهء هدف آفرينش . سپس نعمتهاى فراوان الهى كه شامل حال همهء بندگان مىشود و سرانجام ، بر مراقبت دائمى و حضور الهى در همهجا و همهحال تأكيد مىنهد .
در قسمت اوّل مىفرمايد : « بدانيد اى بندگان خدا كه خدا شما را بيهوده نيافريده و بى سرپرست رها نساخته است » ؛ ( و اعلموا ، عباد اللّه ، أنّه لم يخلقكم عبثا ، و لم يرسلكم هملا « 1 » ) .
اين سخن در واقع برگرفته از كلام خداست كه مىفرمايد : «
« أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ »
آيا چنين پنداشتهايد كه ما شما را بيهوده آفريدهايم و به سوى ما بازنمىگرديد » . « 2 »
هامش
( 1 ) . « همل » از ريشهء « همل » بر وزن « حمل » در اصل به معناى رها ساختن شتران بدون ساربان است . سپس به هرشخص يا هركار بدون سرپرست اطلاق شده است .
( 2 ) . مؤمنون ، آيهء 115 .