« فكاك رقبة » واژهء « من النّار » ذكر مىشود .
آرى ! آزادى انسان تنها در بندگى خداست ، هم در دنيا و هم در آخرت و ناپرهيزكاران اسير چنگال هواوهوس و شيطان و مال و ثروت و مقام و شهوتاند .
آنچه امام عليه السّلام در اين فراز دربارهء پرهيزگاران بيان فرموده در واقع برگرفته از صفاتى است كه قرآن مجيد در بخش آخر سورهء فرقان دربارهء « عباد الرحمان » بيان كرده است .
آنجا كه مىفرمايد : «
« وَ الَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِياماً وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذابَها كانَ غَراماً »
كسانى كه شبانگاه براى پروردگارشان سجده و قيام مىكنند و كسانى كه مىگويند ، پروردگارا ! عذاب جهنّم را از ما بر طرف گردان كه عذابش سخت و پردوام است » . « 1 »
* * *
نكته
امام عليه السّلام بعد از اوصاف ويژهاى كه براى پرهيزكاران در ابتداى اين خطبه بيان كرده ، به برنامهء شبانهروزانه آنها اشاره مىكند ، برنامهاى كه مملوّ از درسهاى سعادت است .
نخست برنامهء شبانه آنها را شرح مىدهد كه بهطور كامل در جهت خودسازى و قرب به خدا پيش مىروند .
اساس اين برنامه را در دو چيز ذكر مىكند : 1 - نماز با حضور قلب كامل ، نمازى كه معراج مؤمن و نردبان ترقّى و « قربان كلّ تقىّ » و سبب قرب پرهيزكاران در دادگاه خدا و نهىكننده از فحشا و منكر است .
2 - تلاوت قرآن در نماز و خارج نماز در دل شب ، در سكوت مطلق و شرايطى كه هيچ چيز مانع از حضور در محضر قرآن نيست ، همراه باتدبّر در جاى جاى قرآن ، به گونهاى كه خود را مخاطب آيات ثواب و عقاب بداند ، سرنوشت بهشتيان و دوزخيان را در لابهلاى
هامش
( 1 ) . فرقان ، آيهء 64 و 65 .