بهرهگيرى ) » . « 1 »
از آنجا كه امام عليه السّلام در جملههاى قبل كيفيّت نماز پرهيزكاران را در حال قيام بيان فرمود كه با تلاوت آيات قرآن و توأم با خضوع و خشوع و تدبّر و حضور قلب همراه است ، در جملههاى بعد به بيان دو ركن ديگر ؛ يعنى ركوع و سجود مىپردازد و مىفرمايد : « آنها قامت خود را در پيشگاه خدا خم مىكنند ( و به ركوع مىروند ) و پيشانى و كف دستها و سر زانوها و نوك انگشتان پا را ( به هنگام سجده ) بر زمين مىگسترانند و آزادى خويش را از پيشگاه خداوند متعال درخواست مىكنند » ؛ ( فهم حانون « 2 » على أوساطهم « 3 » ، مفترشون لجباههم « 4 » و أكفّهم و ركبهم ، و أطراف « 5 » أقدامهم ، يطلبون إلى اللّه تعالى في فكاك « 6 » رقابهم ) .
تعبيراتى كه امام عليه السّلام دربارهء ركوع و سجود بيان فرموده ، تعبيرات زيبا و جالبى است كه انسان را به عمق اين عبادات آشناتر مىسازد ؛ خم شدن در پيشگاه خدا و فرش كردن پيشانى و دست و پاها بر زمين در برابر عظمت او با توجه و حضور قلب ، دنيايى از معنويت را به همراه دارد و جالب اينكه هدف نهايى آن را آزادسازى گردنها از زنجير اسارت بيان فرموده است ؛ آيا تنها آزاد ساختن از اسارت در چنگال آتش دوزخ است يا آزادسازى از هر گونه اسارت در چنگال هواى نفس و شيطان و انسانهاى شيطانصفت ؟ تعبير امام ، مطلق است و همه را شامل مىشود ، هرچند در دعاها يا روايات ، كرارا ديده شده كه بعد از
هامش
( 1 ) . الكافى ، جلد 2 ، كتاب فضل القرآن ، باب فى قرائته ، حديث 2 .
( 2 ) . « حانون » از ريشهء « حنو » به معناى پيچيدن و دولا كردن چيزى است ، بنابراين « حانون » جمع « حانى » به معناى كسى است كه كمر خود را خم مىكند . مادهء انحنا از همين ريشه گرفته شده است .
( 3 ) . « اوساط » جمع « وسط » در اينجا به معناى كمر است .
( 4 ) . « جباه » جمع « جبهه » يعنى پيشانى .
( 5 ) . « اطراف » جمع « طرف » به معناى كرانه و نوك هرچيزى را مىگويند و در اينجا ، يعنى نوك انگشتان كه در موقع سجده بر زمين مىگذارند .
( 6 ) . « فكاك » و « فك » به معناى رها ساختن و آزاد نمودن و جدا كردن است .