ضعيف و كمدوام است كه در برابر يك نسيم مقاومت نمىكند ؛ اما امروز آنها را به هم مىتابند و جليقههاى ضدّ گلوله درست مىكنند كه مقاومتش از هرچيز بيشتر است و اين است نقش اتحاد و اتفاق .
صد هزاران خيط يكتا را نباشد قوّتى * چون به هم برتافتى اسفنديارش نگسلد !
ممكن است جملههاى فوق دربارهء بنى اسرائيل باشد . در آن زمانى كه موسى بن عمران قيام كرد و صفوف آنها را متحد ساخت و عنايات الهى نيز شامل حال آنها شد و بر پهنهء كشور مصر و سرزمينهاى اطراف آن حاكم شدند و بعد از موسى حكومتهاى عظيمى ؛ مانند حكومت داود و سليمان تشكيل دادند . نيز ممكن است يك اصل كلى و عمومى باشد كه بارها در تاريخ پيشينيان به وقوع پيوسته است كه هرزمان اتحاد صفوف و اتفاق نظر و تصميم و برنامه حاصل شد پيروزى به دنبال آن بود .
به هرحال بيان امام عليه السّلام اين حقيقت را منعكس مىكند كه گرچه براى پيروزى و پيشرفت و ترقّى ، عوامل زيادى وجود دارد ؛ ولى از همه مهمتر مسئلهء اتحاد و اتفاق است .
در ادامهء اين سخن امام عليه السّلام عامل اصلى شكست را يادآور مىشود كه همان اختلاف نظر و تشتّت صفوف است و در ضمن پنج جمله به ابعاد مختلف آن اشاره كرده ، مىفرمايد : « حال بنگريد كه پايان كارشان به كجا كشيد . در آن هنگام كه در ميان آنها جدايى افتاد ؛ الفتشان به پراكندگى گراييد و اهداف و دلهايشان از هم دور شد و به گروههاى مختلفى تقسيم شدند و در پراكندگى به نبرد باهم پرداختند ( آرى در اين هنگام بود كه ) خدا لباس كرامت خود را از تنشان بيرون كرد و وسعت و شادابى نعمت را از آنها برگرفت ، تنها چيزى كه از آنها باقى ماند سرگذشتشان در ميان شما بود كه درس عبرتى است براى عبرتگيرندگان » ؛ ( فانظروا إلى ما صاروا إليه في آخر أمورهم ، حين وقعت الفرقة ، و تشتّتت الألفة ، و اختلفت الكلمة و الأفئدة ، و تشعّبوا مختلفين ، و تفرّقوا متحاربين ، قد خلع اللّه عنهم لباس كرامته ، و سلبهم غضارة « 1 »
هامش
( 1 ) . « غضارة » به معناى خوبى و شادابى و وسعت است .