شرح و تفسير اتحاد و پراكندگى ، مهمترين عامل پيروزى و شكست
امام عليه السّلام پس از سخنان پرمعنايى كه دربارهء اقوام پيشين و سرنوشت عبرتانگيز آنها بيان فرمود ، در اين بخش از خطبه به نتيجهگيرى پرداخته و روى عامل اصلى پيروزى و شكست كه همان اتحاد صفوف و اختلاف است . انگشت مىنهد و با تعبيرات گوناگونى در ضمن هفت جمله ابعاد وحدت كلمه را منعكس مىكند و مىفرمايد : « بنگريد ( اقوام پيشين ) در آن هنگام كه جمعيتهايشان متّحد ، خواستهها هماهنگ ، انديشهها معتدل ، دستها پشتيبان هم ، شمشيرها يارىكنندهء يكديگر ، ديدهها نافذ و تصميمها يكى بود ، چگونه بودند ؟ آيا ( در آن روز ) آنها زمامدار اقطار زمين نبودند و بر مردم جهان حكومت نمىكردند » ؛ ( فانظروا كيف كانوا حيث كانت الأملاء « 1 » مجتمعة ، و الأهواء مؤتلفة ، و القلوب معتدلة ، و الأيدي مترادفة ، و السّيوف متناصرة ، و البصائر نافذة ، و العزائم واحدة . ألم يكونوا أربابا في أقطار الأرضين ، و ملوكا على رقاب العالمين ) .
امام عليه السّلام در اين عبارات زيبا و پرمعنا اتحاد و اتفاق را در همهء مظاهرش بيان كرده ، آن را عامل سربلندى و حاكميت و قدرت عظيم شمرده است ؛ اتفاق در خواستهها ، اتفاق در برنامهها و تصميمها ، اتفاق در عمل ، اتفاق به هنگام صلح و جنگ و در يك كلمه ، اتحاد صفوف در جميع مظاهر حيات .
دليل اين سخن كاملا روشن است ؛ افراد هركدام به تنهايى قدرت زيادى ندارند و همچون قطرهاى هستند كه اگر در بيابانى قرار گيرند با يك تابش آفتاب و وزش باد بخار مىشوند ؛ ولى همين قطرها هنگامى كه به هم پيوستند درياى خروشانى را تشكيل مىدهند كه مىتواند منبع هرگونه خير و بركت باشد . تار عنكبوت به تنهايى به قدرى
هامش
( 1 ) . « املاء » جمع « ملأ » به معناى جمعيت و گاه به معناى جمعيت خاصّى مانند اشراف يك قوم است .