المعصية للكبر ، و الأخذ بالفضل ، و الكفّ عن البغي ، و الإعظام للقتل ، و الإنصاف للخلق ، و الكظم للغيظ ، و اجتناب الفساد في الأرض ) .
بىشك انسانى كه جامع اين صفات دهگانه باشد ، انسان شايسته و پرارزشى است و جامعهاى كه اين اصول در آن حكمفرما گردد ، جامعهاى است از هرنظر سالم و سعادتمند و پيشرو .
شايان ذكر است صفات مزبور بر دو گونه است : بعضى اشاره به پرهيز مفاسد فردى و جمعى مىكند ؛ مانند « اعظام قتل » و « مخالف با تكبّر » و « اجتناب از فساد در زمين » بخشى ديگر به كارهاى مفيد و سازنده ، ناظر است مانند « حفظ حقوق » ، « وفاى به عهد » ، « انجام نيكيها » و « جود و بخشش » .
« حفظ جوار » به معناى رعايت حقوق همسايگان ، در اسلام مورد تأكيد قرار گرفته است . در حديثى از امام صادق عليه السّلام مىخوانيم : « حسن الجوار يعمر الدّيار و يزيد في الأعمار ؛ نيكى به همسايگان سبب آبادى و فزونى در عمر است » . « 1 » « حسن جوار » تنها به اين نيست كه انسان توليد مزاحمتى براى همسايگان نكند بلكه در مشكلات به يارى آنها بشتابد و اگر احيانا مزاحمتى از سوى آنها شد با رفق و مدارا برخورد كند و به يقين اگر اين دستور اسلامى را همه رعايت كنند موجى از محبّت و دوستى در سرتاسر شهرها و آباديها پيدا مىشود .
« وفاء به ذمام » اشاره به وفاى به عهد و پيمان است كه در اسلام اهميّت فوق العادهاى دارد و انصاف دربارهء خلق ، اشاره به اين است كه حقوق خود و ديگران را به يك چشم نگاه كند ؛ آنچه براى خود مىخواهد براى ديگران نيز بخواهد و آنچه براى خود نمىخواهد براى ديگران نيز نپسندد .
* * *
هامش
( 1 ) . الكافى ، جلد 2 ، صفحهء 667 ، حديث 8 .