بندگانش اجازه تكبّر ورزيدن مىداد ، نخست اجازه آن را به پيامبران و اولياى خاصّش داده بود ؛ ولى خداوند سبحان تكبّر را براى آنها منفور شمرد و تواضع و فروتنى را براى آنان پسنديد . به همين دليل آنها گونههاى خود را ( در پيشگاه او ) بر زمين مىنهادند و صورتها را به خاك مىساييدند ؛ پر و بال خويش را براى مؤمنان فرومىنهادند و همچون مستضعفان ، ساده مىزيستند .
خداوند آنها را با گرسنگى آزمايش كرد و به مشقّت و رنج مبتلا ساخت ؛ با امور خوفناك امتحان نمود و با حوادث ناخوشايند خالص گردانيد .
ثروت و اولاد ( بودونبود يا كم و زياد آن ) را دليل بر خشنودى يا خشم خدا نگيريد كه اين ناشى از جهل و بىخبرى نسبت به آزمايشهاى الهى در مورد بىنيازى و قدرت است ( همانگونه كه ) خداوند سبحان فرموده است : « آيا گمان مىكنند مال و فرزندانى كه به آنها مىبخشيم دليل بر اين است كه نيكيها را به سرعت براى آنان فراهم مىسازيم ( چنين نيست ) ، بلكه آنها درك نمىكنند » . ( آرى ) خداوند كسانى را از بندگانش كه خود را برتر مىبينند به وسيله اولياى خود كه در نظر آنها مستضعفند آزمايش مىكنند .
شرح و تفسير تكبّر براى هيچكس روا نيست
به دنبال هشدارهايى كه امام عليه السّلام در بخش گذشته اين خطبه دربارهء پيروى از مستكبران و سركشان بيان فرمود ، در اين بخش از خطبه ، دست همهء مخاطبان را گرفته و به اعماق تاريخ گذشته مىبرد و سرگذشت امّتهاى مستكبر و سردمداران كبر و غرور را در آزمايشگاه بزرگ تاريخ به آنها نشان مىدهد و مىفرمايد : « از آنچه به امتهاى مستكبر پيشين از عذاب خدا و كيفرها و مجازاتهاى او رسيد عبرت بگيريد » ؛ ( فاعتبروا بما أصاب الأمم المستكبرين من قبلكم من بأس اللّه و صولاته ، « 1 » و وقائعه و
هامش
( 1 ) . « صولات » جمع « صول » بر وزن « قول » و به معناى پريدن و با قهر و غلبه بر چيزى مسلّط شدن است .