شرح و تفسير از بزرگان متكبر خود پيروى نكنيد
امام عليه السّلام بعد از مقدماتى كه در فرازهاى قبل دربارهء خطرات كبر و غرور و تعصبهاى ناروا بيان فرمود ، در اين بخش از خطبه به مخاطبان خود مستقيما هشدار مىدهد و از عواقب سوء پيروى اين خط شيطانى بر حذر مىدارد و كسانى را كه به بهانههاى واهى تعصّبات قبيلگى و برترى قومى بر قوم ديگر آتش اختلاف و جنگ و جدال را مىافروختند با اخطارهاى كوبندهء خود از اين راه بازمىدارد و مىفرمايد : « آگاه باشيد شما در سركشى و ستم افراط كرديد و براى دشمنى آشكار با خدا و مبارزه با مؤمنان راستين به فساد در زمين و ستيز برخاستيد » ؛ ( ألا و قد أمعنتم « 1 » في البغي ، و أفسدتم في الأرض مصارحة « 2 » للّه بالمناصبة « 3 » ، و مبارزة للمؤمنين بالمحاربة ) .
بعضى از شارحان نهج البلاغه مخاطبان اين جملهها را سپاهيان شام و طرفداران معاويه دانستند شايد به جهت اينكه لحن خطاب حضرت را بسيار تند و شديد ديدهاند كه متناسب با مردم كوفه و عراق نبوده است ، در حالى كه از شأن ورود خطبه و همهء خطابهاى آن به خوبى استفاده مىشود مخاطبان همان سركشان كوفه و عراق بودند كه به جهت تعصّبهاى جاهليّت قبائل را به جان هم مىانداختند و منشأ فساد و خونريزى مىشدند . اين كار از يك سو دشمنى صريح با خدا محسوب مىشد و از سوى ديگر مبارزهء آشكار با مؤمنان راستين .
هامش
( 1 ) . « امعنتم » از ريشهء « امعان » به معناى زيادهروى در انجام چيزى است . در اصل از ريشهء « معن » بر وزن « دهن » به معناى سيراب شدن زمين گرفته شده است .
( 2 ) . « مصارحه » از ريشهء « صرح » به معناى وضوح و روشنى گرفته شده و « مصارحه » به معناى مقابله كردن با كسى و چيزى بهطور آشكار مىباشد .
( 3 ) . « مناصبه » از ريشهء « نصب » بر وزن « نسب » به معناى تعب و زحمت گرفته شده است و « مناصبه » يعنى تظاهر به عداوت كردن كه موجب رنج و تعب و زحمت طرفين مىشود .