دعوت كرد و آنها با اطاعت و اذعان در برابر او بدون درنگ و سستى دعوتش را پذيرفتند » ؛ ( دعاهنّ فأجبن طائعات مذعنات ، غير متلكّئات « 1 » و لا مبطئات ) .
در اينكه منظور از اطاعت آسمانها نسبت به اوامر الهى و اقرار آنها به ربوبيّت پروردگار چيست ؟ دو نظر وجود دارد ؛ بعضى گفتهاند : مراد اقرار و اطاعت به زبان حال است ؛ يعنى خداوند آنها را چنان آفريده كه از نظر نظام علّت و معلول و قوانين آفرينش همه در برابر آن تسليم هستند بىآنكه از خود علم و آگاهى و ارادهاى داشته باشند ، زيرا موجودات بىجان و جامدند .
برخى ديگر گفتهاند : تعبيرات فوق دلالت مىكند كه همهء جهان هستى - از انسان و حيوان گرفته تا جمادات و همهء كرات آسمانى - داراى عقل و شعورند و با ارادهء خود به ربوبيّت پروردگار اقرار و اذعان به اطاعت او دارند .
البته هركدام از اين دو تفسير درست باشد تفاوتى در آنچه امام عليه السّلام در صدد بيان آن بوده است ندارد ، زيرا هدف بيان عظمت آفرينش و تسليم بودن عالم هستى در برابر فرمان اوست .
در ادامهء اين سخن مىفرمايد : « اگر اين اقرار آنها به ربوبيت خداوند و اذعانشان به اطاعت او نبود هرگز آنجا را محل عرش خود ، و مسكن فرشتگان ( مقرّب ) و محل بالا رفتن سخنان پاك و اعمال صالح بندگانش قرار نمىداد » ؛ ( و لو لا إقرارهنّ له بالرّبوبيّة و إذعانهنّ بالطّواعية « 2 » ، لما جعلهنّ موضعا لعرشه ، و لا مسكنا لملائكته ، و لا مصعدا « 3 » للكلم الطّيّب و العمل الصّالح من خلقه ) .
در اين عبارت امام عليه السّلام مىفرمايد : مطيع بودن آسمانها در برابر فرمان خدا سبب شده است كه سه امتياز به آنها داده شود : نخست اينكه محل عرش خدا باشد . ديگر اين
هامش
( 1 ) . « متلكئات » از ريشهء « تلكّؤ » ، بر وزن « تكلّم » به معناى سستى كردن است .
( 2 ) . « طواعية » به معناى اطاعت و فرمانبردارى است .
( 3 ) . « مصعد » محل صعود و بالا رفتن است .