به نعمت حيات و آفرينش باشد كه بزرگترين نعمت خداست ؛ ولى تفسير اول مناسب است .
جملهء « و نوامي فضله و امتنانه » اشاره به تكامل انسان در جنبههاى مادى و معنوى است كه از نعمتهاى فزايندهء خدا سرچشمه مىگيرد .
آنگاه به بيان كيفيت اين حمد و سپاس پرداخته ، مىفرمايد : « سپاسى كه آنچه شايستهء حق اوست انجام دهد و آنچه درخور شكر اوست ادا كند و به ثوابش نزديك سازد . و موجب افزونى نعمتش گردد » ؛ ( حمدا يكون لحقّه قضاء ، و لشكره أداء ، و إلى ثوابه مقرّبا ، و لحسن مزيده موجبا ) .
بديهى است هيچكس نمىتواند حق شكر و سپاس خدا را ادا كند ، حتى همهء انبيا و اوليا و فرشتگان مقرّب از اين كار عاجزند ، بنابراين منظور اداى همان چيزى است كه در توان آدمى است كه موجب پاداش الهى و مزيد نعمت او مىشود .
به اين ترتيب امام عليه السّلام در اين چند جملهء حساب شده از يك طرف اشاره به صفات خداوند بخشندهء نعمت مىكند و از طرف ديگر اشارهاى به اصول نعمتهاى گوناگون او و از سوى سوم كيفيت حمد و شكر را بيان مىفرمايد ، و مجموعهء كاملى در اين زمينه ارائه مىدهد .
بعد از حمد - همانگونه كه در سورهء « حمد » نيز شبيه آن آمده - به سراغ استعانت جستن از پروردگار مىرود و مىفرمايد : « و از او استعانت مىجوييم ، استعانت كسى كه به فضل پروردگار اميدوار است و به سودش آرزومند و به دفع زيانها مطمئن و به نعمتش معترف و باكردار و گفتار به او اذعان دارد » ؛ ( و نستعين به استعانة راج لفضله ، مؤمّل لنفعه ، واثق بدفعه ، معترف له بالطّول « 1 » ، مذعن « 2 » له بالعمل و القول ) .
هامش
( 1 ) . « طول » به معناى نعمت و غنا و توان و امكانات آمده است و اصل اين كلمه از طول ، بر وزن « نور » گرفته شده و از آنجا كه توان و قوه و امكانات ضامن بقا و ادامه وجود انسان است واژهء « طول » ، بر وزن « قول » به آن اطلاق شده است . -
( 2 ) . - « مذعن » از ريشهء « اذعان » به معناى تصديق كردن و اطاعت نمودن است .