مهمترين موضوع سرنوشتساز در زندگى انسانها ؛ يعنى تقوا مىپردازد و مىفرمايد : « به رشتهء تقوا چنگ زنيد ، زيرا رشتهاى است با دستاويزهاى محكم و پناهگاهى است كه قلهء آن بلند و اطمينانبخش است » ؛ ( فاعتصموا بتقوى اللّه ، فإنّ لها حبلا وثيقا عروته ، و معقلا « 1 » منيعا « 2 » ذروته « 3 » ) .
در حقيقت عالم دنيا به منزلهء چاهى فرض شده كه نجات از مشكلات آن جز با چنگ زدن به ريسمانى محكم كه همان تقواست ممكن نيست و بار ديگر به محلّى تشبيه شده كه مركز طوفانهاست و براى نجات از عوارض منفى آن بايد به دامنهء كوه بلندى پناه برد و به اين ترتيب تقوا هم وسيلهء نجات است ، از حضيض ذلّت به اوج سعادت و عزّت ، و هم عاملى است براى دفاع در مقابل طوفان شهوات و هوا و هوسها .
سپس امام عليه السّلام يكى از مهمترين وسائل عبرت و اندرز را مطرح مىكند و آن را به صورت دقيق و تكاندهندهاى ترسيم مىكند ، مىفرمايد : « و ( با اعمال صالح ) به استقبال مرگ و سختيهايش برويد ، پيش از فرارسيدنش آماده آن شويد و هرگونه وسيله نجات را قبل از نزول مرگ فراهم سازيد چرا كه پايان كار همه قيامت است و مرگ براى اندرز خردمندان كفايت مىكند و وسيله عبرتى براى جاهلان است » ؛ ( و بادروا الموت و غمراته ، « 4 » و امهدوا له قبل حلوله ، و أعدّوا له قبل نزوله : فإنّ الغاية القيامة ؛ و كفى بذلك واعظا لمن عقل ، و معتبرا لمن جهل ! ) .
بديهى است كسى كه سفر پر خوف و خطر و غير قابل بازگشتى در پيش دارد ، بايد حداكثر آمادگى را براى آن پيدا كند و اسباب آن را از هرنظر فراهم سازد ، آن هم سفرى
هامش
( 1 ) . « معقل » به معناى ملجأ و پناهگاه و كوه بلند است ، از « عقل » به معناى منع گرفته شده است .
( 2 ) . « منيع » از « منع » به معناى نفوذناپذير ، دست نيافتنى ، و برج و باروى بلند است .
( 3 ) . « ذروته » به قلهء كوهها و قسمت بلند هرچيزى اطلاق مىشود .
( 4 ) . « غمرات » جمع « غمره » بر وزن « ضربه » به معناى از بين بردن آثار چيزى است . سپس به هرچيزى كه همهء چهرهء زمين يا غير آن را بپوشاند ، اطلاق شده است . در خطبهء بالا غمرات موت ، شدايد آن است كه بر همهء وجود انسان مسلّط مىشود .