در حديثى از امام صادق عليه السّلام در تفسير آيهء شريفهء
« وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَ مُسْتَوْدَعٌ »
« 1 » اينچنين مىخوانيم : « فالمستقرّ الإيمان الثابت و المستودع المعار ؛ مستقر به معناى ايمان ثابت است و مستودع ايمان عاريتى است » . « 2 »
در حديث ديگرى از امام ابو الحسن در تفسير همان آيه آمده است : « ما كان من الإيمان المستقرّ فمستقرّ إلى يوم القيامة و أبدا و ما كان مستودعا سلبه اللّه قبل الممات ؛ ايمانى كه مستقر باشد تا ابد ادامه خواهد يافت و اما ايمان عاريتى ، خداوند آن را قبل از ممات مىگيرد » . « 3 »
گرچه در تفسير آيهء فوق نظرات مختلفى داده شده است ، از جمله اينكه منظور از مستقر آنهايى هستند كه از قرارگاه رحم به دنيا گام نهادند و مستودع آنهايى هستند كه هنوز در رحم مادرانند ؛ ولى مانعى ندارد كه يك آيه داراى چند تفسير باشد .
به هرحال اگر انسان داراى نفس مطمئنه شود و ايمان در اعماقش نفوذ كند ، ايمان او مستقر است و با دگرگونىها شرايط و تهديدها و تطميعها متزلزل نمىشود ؛ ولى اگر راسخ نباشد ، زوال آن در برابر زر و زور كاملا ممكن است .
عوامل تزلزل ايمان متعدد است ؛ عدم آگاهى از دلايل محكم و هواپرستيها و ضعف نفس و آلودگى به گناهان بزرگ . هريك از اينها امورى هستند كه ممكن است در پايان عمر ايمان انسان را متزلزل سازند و سرانجام آدمى بىايمان از دنيا برود .
تعبير به ( عواري بين القلوب و الصّدور ) كنايه از اين است كه ايمان هنوز در قلب و روح آدمى نفوذ نكرده و به همين دليل استقرار نيافته است . درست مانند انسانى كه به كنار ديوار خانهاى مىرسد و وارد آن نمىشود . به يقين چنين شخصى استقرارى ندارد .
سپس امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن مردم را از بيزارى جستن از افراد پيش از پايان
هامش
( 1 ) . انعام ، آيهء 98 .
( 2 ) . ميزان الحكمة ، جلد 1 ، صفحهء 265 ، حديث 1350 .
( 3 ) . تفسير نور الثقلين ، جلد 1 ، صفحهء 751 ، حديث 207 .