كوتاهسخن اينكه آنچه در اين خطبه آمده چيزى جز آنچه در قرآن مجيد آمده نيست ، بلكه امام با تعبيرات زيبا و عميقى در واقع آيات معاد را در اينجا شرح داده است .
2 . آفرينش شگفت پشهها !
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه تصريح مىفرمايد كه اگر همهء موجودات جمع شوند تا پشهاى را بيافرينند قدرت ندارند و اگر زادوولد پشهها به فرمان الهى از كنترل خارج شود هيچ قدرتى در جهان توان نابود كردن آنها را ندارد و همانگونه كه در بالا گفتيم اين سخن نه تنها در عصر نزول قرآن و عصر امام عليه السّلام مقرون به واقعيت بود ، بلكه در عصر ما نيز چنين است ، زيرا :
پشهها خلقت پيچيدهاى دارند ؛ بسيارى از آنها تنها در آبهاى راكد كنار نهرها ، باتلاقها و مانند آن پرورش مىيابند . به اين ترتيب كه پشهء ماده هربار قريب 150 تخم مىريزد نوزاد از تخم به زودى بيرون مىآيد . هرنوزاد لوله تنفس بسيار ظريف و باريكى دارد كه به سطح آب مربوط مىشود و نوزاد به آن آويزان مىماند . چند روز بعد پوستهاى در اطراف او نمايان مىشود و در درون پوسته كه ظاهرا بىحركت است تغييرات فراوانى در ساختمان او پيدا مىشود . چند روز بعد پشهء نابالغ از پوسته خارج مىشود و به پرواز در مىآيد و بقيهء عمر خود را در هوا زندگى مىكند .
تحولات عجيبى كه در اين مدت كوتاه در ساختمان پشه پديد مىآيد و موجودى آبى تبديل به پرندهاى تمام عيار مىگردد راستى شگفتآور است .
دانشمندان مىگويند پشههاى نر از شيرههاى گياهان و عصارهء ميوهها تغذيه مىكنند ؛ ولى پشه ماده بيشتر خون مىمكد . هنگامى كه پشه به كسى نيش مىزند در جستجوى خوراك خود ؛ يعنى خون است .
همهء پشهها حشراتى كوچكاند كه تنها دو بال دارند و اگر زير ذرهبين گذارده شوند