يجري عليه السّكون و الحركة ، و كيف يجري عليه ما هو أجراه ، و يعود فيه ما هو أبداه ، و يحدث فيه ما هو أحدثه ! ) .
آرى حركت و سكون از عوارض ممكنات است . حركت آن است كه يك شىء در دو زمان در دو جا يا در دو حالت قرار گيرد و سكون آن است كه در دو زمان در يك جا يا در يك حالت باشد ، بنابراين هم سكون حادث است و هم حركت ، زيرا هردو وصف بيان حالت دوم چيزى است كه زمانى بر آن گذشته است . به تعبير ديگر در حالت اوّل نه سكون است نه حركت و در حالت دوم است كه سكون و حركت معنا مىيابد كه اگر در جاى اوّل باشد سكون است و اگر در جاى ديگرى باشد حركت است .
اضافه بر اين اگر حركت در مكان و زمان و كيفيت و مانند اينها باشد از عوارض جسم است و همچنين اگر حركت در جوهر باشد و مىدانيم خداوند نه جسم است و نه جوهر .
نتيجه اينكه حركت و سكون از مخلوقات خدا و از ممكنات است و هرگز به ذات پاك واجب الوجود راه ندارد .
در ادامهء اين سخن امام عليه السّلام به دلايل اين موضوع پرداخته و هشت دليل براى آن ذكر مىفرمايد :
نخست اينكه « اگر حركت و سكون در ذات خداوند راه پيدا كند ذاتش تغيير مىپذيرد » ؛ ( إذا لتفاوتت ذاته ) و مىدانيم او وجودى است داراى كمال مطلق و دور از هر گونه تغيير ، و ذاتى است ثابت .
ديگر اينكه « كنه ذاتش تجزيه مىشود » ؛ ( و لتجزّأ كنهه ) ، زيرا لازمهء حركت آن است كه موجودى به چيزى رسد كه نداشته است ، بنابراين وجود او تركيبى از ما بالفعل و ما بالقوّه است ( يعنى چيزى كه هست و چيزى كه بعدا به آن خواهد رسيد ) .
سوم اينكه « مفهوم ازليت براى او ممتنع مىگردد » ؛ ( و لا متنع من الأزل معناه ) .
زيرا حركت و سكون ، چنانكه گفتيم ، هردو حادث است و ذات پاك او ازلى و قديم است و جمع ميان حادث و قديم ممكن نيست .
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 207
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٠٧