( بر دوش ) كشند ( سپس ) ما آنها را به سوى زمينهاى مرده مىفرستيم و به وسيلهء آنها آب ( حياتبخش ) را نازل مىكنيم و با آن از هرگونه ميوهاى ( از خاك تيره ) بيرون مىآوريم » . « 1 »
* * *
نكته درسهايى بزرگ در جملههاى كوتاه
اين خطبه درسهاى مهمى به ما مىآموزد ؛ از جمله اينكه اسرار عظمت خداوند را حتى در كوچكترين موجودات اين جهان جستجو كنيم چه بسا موجودات كوچك و در ظاهر بىاهميّتى همچون مورچه و ملخ را بيابيم كه داراى شگفتانگيزترين اسرار خلقت باشند . به همه چيز ، به عنوان اينكه نخستين بار است آن را مىبينيم نگاه كنيم ، تا به عجايبش پى ببريم و از اين مخلوقات به خالق دانا و توانايش برسيم .
قابل توجه اينكه پيشينيان دربارهء اسرار آفرينش موجودات مخصوصا حيوانات امورى گفتهاند كه خالى از اسطوره و افسانه نيست ، در حالى كه آنچه امام در اين خطبه و خطبههاى ديگر نهج البلاغه از اسرار آفرينش بيان مىكند خالى از هرگونه اغراق و مطلب خرافى و نادرست است .
* * *
هامش
( 1 ) . اعراف ، آيهء 57 .