در ادامهء اين سخن امام عليه السّلام آنچه را در عبارات قبل كلى و سربسته بيان فرموده بود به طور مشروح بيان كرده و روى پنج موضوع تكيه مىكند و مىفرمايد : « چشمها را در دل شب بيدار داريد ، شكمها را لاغر كنيد ، گامها را به كار گيريد ، اموال خود را انفاق كنيد و از جسم و تن خويش بكاهيد و بر جان و روان خود بيفزاييد و در اين كار بخل نورزيد » ؛ ( أسهروا « 1 » عيونكم ، و أضمروا « 2 » بطونكم ، و استعملوا أقدامكم ، و أنفقوا أموالكم ، و خذوا من أجسادكم فجودوا بها على أنفسكم ، و لا تبخلوا بها عنها ) .
منظور از « بيدار داشتن چشمها در دل شب » همان راز و نياز شبانه مخصوصا نماز شب است و « لاغر ساختن شكمها » اشاره به روزه داشتن و « به كار گرفتن قدمها » اشاره به قيام شبانه يا گام برداشتن در راه حلّ مشكلات مردم و كمك به دردمندان و نيازمندان و « انفاق اموال » اشاره به خمس و زكات واجب و صدقات مستحب ، و « گرفتن از بدنها و افزودن بر جان و روان » اشاره به رياضات شرعى و خودسازى و جهاد در راه خداست .
آنگاه امام با استفاده از دو آيهء قرآن مجيد بر سخنان خويش مهر تأييد مىنهد و مىگويد : « خداوند سبحان فرموده : اگر خدا را يارى كنيد ، شما را يارى مىكند و گامهايتان را استوار مىدارد » ؛ ( فقد قال اللّه سبحانه :
« إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ »
« 3 » ) .
« و نيز فرموده : كيست كه به خداوند قرض نيكو دهد ، تا چند برابر به او عطا كند و براى چنين كسى پاداش والايى است » ؛ ( و قال تعالى :
« مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَيُضاعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ »
« 4 » ) .
هامش
( 1 ) . « اسهروا » از ريشهء « سهر » بر وزن « سفر » به معناى شببيدارى است .
( 2 ) . « اضمروا » از « ضمور » بر وزن « عبور » به معناى لاغر شدن است و چون به باب افعال مىرود ( اضمار ) لاغر كردن معنا مىدهد .
( 3 ) . محمد ، آيهء 7 .
( 4 ) . حديد ، آيهء 11 .