ديگر اين كه ، انسان هر سخنى مىخواهد بگويد ، اوّل در آن بينديشد ؛ سپس بر زبان جارى كند ؛ به تعبير زيباى مولا « زبانش در پشت قلبش باشد ؛ نه همچون منافقان احمق كه قلبشان در پشت زبانشان قرار دارد . هرگاه به اين دو دستور مهم كه در سخنان امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه آمد ، عمل كنيم به يقين از آفات زبان بر كنار خواهيم بود .
سخن در اين جا بسيار است . مطلب را كوتاه مىكنيم و با حديث پر معنايى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله آن را پايان دهيم . در اين حديث كه در كتاب « اصول كافى » نقل شده امام صادق عليه السّلام از پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله چنين نقل مىكند :
« يعذّب اللّه اللّسان به عذاب لا يعذّب به شيئا من الجوارح فيقول : أى ربّ عذّبتني به عذاب ، لم تعذّب به شيئا فيقال له : خرجت منك كلمة فبلغت مشارق الأرض و مغاربها فسفك بها الدّم الحرام و انتهب بها المال الحرام و انتهك بها الفرج الحرام ، و عزّتي ( و جلالي ) لأعذّبنّك به عذاب لا اعذّب به شيئا من جوارحك ؛ خداوند ، زبان ( گنهكار ) را ( در قيامت ) كيفرى مىدهد كه هيچ يك از اعضاى بدن را آن گونه كيفر نمىدهد . عرضه مىدارد : پروردگارا ! چنان كيفرى به من دادى كه به هيچ يك از اعضا ندادى ، به او گفته مىشود : سخنى از تو بيرون آمد و به شرق و غرب جهان رسيد و بر اثر آن ، خون بىگناهان ريخته شد و اموال مردم غارت گشت و نواميس مردم بر باد رفت . به عزت ( و جلالم ) سوگند ! تو را چنان عذابى كنم كه هيچ يك از اعضاى تو را آن گونه عذاب نكنم » . « 1 »
* * *
2 - سرمايههاى اصلى انسان
عمدهترين سرمايه ما سه چيز است : جان ، مال و آبرو . و آبرو از بعضى جهات در درجهء اوّل اهمّيّت است كه انسان ، حاضر است جان خود را هم فداى آن كند و در درجهء بعد ،
هامش
( 1 ) اصول كافى ، جلد 2 ، صفحهء 115 ، ( حديث 16 ) .