بخش ششم
و سبحان من أدمج قوائم الذّرّة و الهمجة إلى ما فوقهما من خلق الحيتان و الفيلة ! و وأى على نفسه إلّا يضطرب شبح ممّا أولج فيه الرّوح ، إلّا و جعل الحمام موعده ، و الفناء غايته .
ترجمه
: پاك و منزه است آن كس كه ( حتى ) براى مورچگان ريز و پشههاى خرد ، دست و پا قرار دارد و بالاتر از آنها ماهيان بزرگ ( و نهنگها ) و فيل را آفريد و مقرر داشته هر موجودى را كه روح در آن دميده سرانجام رهسپار ديار فنا كند ( و تنها ذات پاك او باقى و برقرار خواهد بود ) .
شرح و تفسير از پشههاى ريز گرفته تا نهنگها و فيلها
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه اشارهء كوتاهى به شگفتىهاى ديگر جانداران مىكند تا تصوّر نشود عجايب و شگفتىها مخصوص طاووس است ؛ مىفرمايد : « پاك و منزه است آن كس كه ( حتى ) براى مورچگان ريز و پشههاى خرد ، دست و پا قرار دارد و بالاتر از آنها ماهيان بزرگ ( و نهنگها ) و فيل را آفريد » ( و سبحان من أدمج « 1 » قوائم « 2 » الذّرّة « 3 »
هامش
( 1 ) « ادمج » از مادهء « دموج » به معناى استحكام بخشيدن گرفته شده است .
( 2 ) « قوائم » جمع « قائمه » به معناى ستون و در اين جا اشاره به دست و پاهاست كه ستونهاى بدن محسوب مىشوند .
( 3 ) « ذرّة » به معناى مورچهء كوچك است و به معناى ذرات گرد و غبار و در عصر ما به اتم نيز معنا شده است .