شرح و تفسير نشانههاى پيشوايان عادل و ستمگر
امام عليه السّلام در بخش نخستين اين خطبه ، عثمان را به طور خاص ، مخاطب قرار داده بود و آن چه را گفتنى بود براى او بازگو كرد تا از راه خطرناكى كه گام در آن نهاده بود بازگردد و خشم و غضب مردم را فرو نشاند و از آن بالاتر خدا را از خود راضى كند .
ولى در اين بخش از خطبه به سراغ ضوابط كلى و عمومى براى پيشوايان عادل مىرود و سپس به ذكر صفات پيشوايان گمراه مىپردازد تا از اين طريق ، مسير صحيح را به خليفه نشان دهد .
مىفرمايد : « بدان ، برترين بندگان نزد خدا پيشواى عادلى است كه خود ، هدايت شده و ديگران را هدايت مىكند ؛ سنتهاى شناخته شده را بر پا مىدارد و بدعتهاى ناشناخته را مىميراند ؛ چرا كه سنتها روشن و نورانىاند و نشانههاى مشخص دارند و بدعتها آشكارند و علامتهايى دارند ، ( و در واقع نا آشنا بودن بدعتها دليل روشنى بر عدم مشروعيت آنها است ) » ( فاعلم أنّ أفضل عباد اللّه عند اللّه امام عادل ، هدي و هدى ، فأقام سنّة معلومة ، و أمات بدعة مجهولة . و إنّ السّنن لنيّرة ، لها أعلام ، و إنّ البدع لظاهرة ، لها أعلام ) .
امام عليه السّلام نخست بر اين موضوع مهم انگشت مىگذارد كه برترين بندگان خدا امام عادل است ؛ چرا چنين نباشد ، در حالى كه از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله چنين روايت شده : « عدل ساعة خير من عبادة ستّين سنة قيام ليلها و صيام نهارها ؛ يك ساعت ، اجراى عدالت بهتر از عبادت شصت سال است كه هر شب به نماز مشغول باشد و همهء روزها به روزه داشتن » . « 1 » و بعد ويژگىهاى امام عادل را بيان مىكند ؛ نخست اين كه او از طريق قرآن و وحى و عقل سليم هدايت يافته و سپس مردم را به راه راست و صراط مستقيم هدايت مىكند ؛
هامش
( 1 ) ميزان الحكمه ، جلد 6 ، حديث 11973 .