بخش دوّم
منها : يدّعي بزعمه أنّه يرجو اللّه ، كذب و العظيم ! ما باله لا يتبيّن رجاؤه في عمله ؟ فكلّ من رجا عرف رجاؤه في عمله . و كلّ رجاء - إلّا رجاء اللّه تعالى - فإنّه مدخول و كلّ خوف محقّق ، إلّا خوف اللّه فإنّه معلول يرجو اللّه في الكبير ، و يرجو العباد في الصّغير ، فيعطي العبد ما لا يعطي الرّبّ ! فما بال اللّه جلّ ثناؤه يقصّر به عمّا يصنع به لعباده ؟ أتخاف أن تكون في رجائك له كاذبا ؟ أو تكون لا تراه للرّجاء موضعا ؟ و كذلك إن هو خاف عبدا من عبيده ، أعطاه من خوفه ما لا يعطي ربّه ، فجعل خوفه من العباد نقدا ، و خوفه من خالقه ضمارا و وعدا . و كذلك من عظمت الدّنيا في عينه ، و كبر موقعها من قلبه ، آثرها على اللّه تعالى ، فانقطع إليها ، و صار عبدا لها .
ترجمه
: او گمان مىبرد ، به خدا اميدوار است ؛ اما سوگند به خدا دروغ مىگويد ( اگر راست مىگويد ) چرا اين اميدوارى در عملش ديده نمىشود ؟ زيرا هر كس به چيزى اميد دارد ، در عملش مشاهده مىشود ( همه بايد بدانند ) هر اميدى جز اميد به خداى متعال نابجا ، و هر ترس جز ترس از ( مخالفت با ) خدا نادرست است . ( اين مدعى دروغين ) در مسائل مهم به خدا اميد دارد و در مسائل كوچك به بندگان خدا ؛ در حالى كه تواضع و احترامش در برابر بندگان ( براى همان مسائل كوچك ) بيش از خداست . چه شده است كه تواضع و احترام او براى خداوند متعال كمتر از بندگان است ؟ آيا مىترسى در اظهار اميد به خدا