سماواتك ، و كيف مددت على مور « 1 » الماء أرضك ، رجع طرفه « 2 » حسيرا « 3 » ، و عقله مبهورا « 4 » ، و سمعه و الها ، و فكره حائرا ) .
امام عليه السّلام در اين تعبيرات زيبا و پر معنا انگشت اشارت روى چهار موضوع از عظمت آفرينش نهاده : بر پا كردن عرش ، آغاز آفرينش ، معلّق بودن كرات در آسمان و پيدايش زمين از زير آب كه هر يك از ديگرى شگفتانگيزتر است و به دنبال آن روى چهار گونه از آثار حيرت و سرگردانى تكيه كرده : خستگى چشم ، مبهوت شدن عقل ، واله شدن گوش ، حيران شدن فكر .
دربارهء تفسير عرش ، سخن بسيار است ؛ اما آن چه از آية الكرسى استفاده مىشود اين است كه عرش ، عالمى است فوق اين آسمان و زمينى كه ما مىبينيم ؛ زيرا مىفرمايد :
«
« وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ »
» ( توجّه داشته باشيد كه شاهان سابق داراى دو گونه تخت بودند : تخت كوتاهى كه كرسى ناميده مىشد و در روزهاى عادى از آن استفاده مىكردند و تخت بلند پايهاى كه عرش نام داشت و در اعياد و روزهاى رسمى بر فراز آن مىنشستند ؛ سپس اين دو تعبير كنايهاى از درجات مختلف عظمت شد . قرآن آسمان و زمينى را كه ما مىبينيم كرسى خدا مىشمارد ؛ بنابر اين عرش او مرتبهاى بالاتر از آن است ) .
از اين رو ممكن است عرش اشاره به عالم ماوراى طبيعت يعنى عالم فرشتگان و كروبيان باشد و « 5 » يا عالمى از جهان ماده ، ماوراى آنچه در دسترس ماست .
جملهء ( و كيف مددت على مور الماء أرضك ) ممكن است اشاره به
هامش
( 1 ) « مور » ( بر وزن قول ) در لغت به معانى مختلفى آمده ؛ از جمله به معناى جريان سريع ( يا جريان امواج آب ) است .
( 2 ) « طرف » ( بر وزن حرف ) به معناى پلك چشم است .
( 3 ) « حسير » از مادهء « حسر » ( بر وزن قصر ) به معناى خستگى و ضعف است .
( 4 ) « مبهور » از مادهء « بهر » ( بر وزن قهر ) به معناى غلبه كردن و به حيرت افكندن است .
( 5 ) شرح اين مطلب در تفسير نمونه در تفسير آية الكرسى بيان شده است .