جملهء « أمرتم بالظّعن . . . » مىتواند اشاره به امر تشريعى الهى باشد كه در آيات مربوط به فناى دنيا و اين كه هر كسى سرانجام طعم مرگ را مىچشد به دلالت التزامى آمده است و مىتواند اشاره به امر تكوينى باشد ؛ زيرا خداوند اسباب و عوامل حركت را چنان آفريده كه كودكان به سرعت جوان و جوانان پير و پيران به سوى ديار بقا مىشتابند و با جملهء
« وَ سارِعُوا إِلى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ »
« 1 » دستور سير سريع را به سوى اسباب آمرزش و مغفرت صادر فرموده است .
در نامهء 31 نهج البلاغه نيز مىخوانيم كه امام عليه السّلام خطاب به فرزندش ( امام حسن عليه السّلام ) مىفرمايد : « يا بنىّ أنّ من كانت مطيّته اللّيل و النّهار ، فإنّه يسار به و إن كان واقفا ، و يقطع المسافة و إن كان مقيما وادعا ؛ پسرم ! آن كس كه مركبش شب و روز است ، همواره در حركت خواهد بود ؛ هر چند ظاهرا ساكن است و قطع مسافت مىكند ؛ گرچه در جاى خود ايستاده و راحت است » .
و در ادامهء سخن تشبيه رسا و گويايى براى مردم دنيا ذكر كرده ، مىفرمايد : « شما همچون كاروانى هستيد كه در منزلگاهى توقف كرده ، و نمىدانيد چه وقت دستور حركت به شما داده مىشود » ( فإنّما أنتم كركب « 2 » وقوف ، لا يدرون متى يؤمرون بالسّير ) .
ممكن است اين سؤال مطرح شود كه امام عليه السّلام در جملهء « أمرتم بالظّعن . . . » مىفرمايد :
فرمان حركت صادر شده ، در حالى كه در جملهء « لا يدرون متى يؤمرون بالسّير » ( نمىدانند چه وقت دستور حركت داده مىشود ) مىفرمايد : هنوز دستور حركت صادر نشده ؛ اين دو تعبير چگونه با يكديگر سازگار است ؟
با قدرى توجه در مىيابيم كه اوّلى اشاره به حركت در دنيا به سوى كمال و سرعت
هامش
( 1 ) آل عمران ، آيهء 133 .
( 2 ) « ركب » جمع راكب در اصل به معناى شتر سوار است ؛ ولى معمولا اين واژه به معناى كاروان به كار مىرود .