نكتهها
:
1 - پاسخ به چند سؤال
نخست اين كه تعبيرات ياد شده نشان مىدهد كه آيهء
« الم أَ حَسِبَ النَّاسُ »
مدّتى بعد از جنگ احد در مدينه نازل شده ؛ در حالى كه مفسّران اتفاق نظر دارند كه اين سوره ( عنكبوت ) در مكّه نازل شده است ؛ در زمانى كه خبرى از جهاد نبود .
در پاسخ اين سؤال گفتهاند : معناى مكّى بودن يك سوره اين نيست كه تمام آن در مكّه نازل شده است ؛ بلكه مانعى ندارد اكثر آن در مكه و يك يا چند آيهء آن در مدينه نازل شده باشد ، و به دستور پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله آن آيه را در اين جا قرار داده باشند ؛ همان گونه كه سورهء نحل به اتفاق علما جز سورههاى مكى است ؛ در حالى كه سه آيهء آخر آن ، به يقين بعد از جنگ احد نازل شده است .
سؤال دوّم اين كه على عليه السّلام بعد از نزول آيهء مزبور از كجا دانست كه در زمان حيات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آن فتنهء بزرگ واقع نمىشود ، در حالى كه آيه ، اشاره اى به اين مطلب ندارد ؟
پاسخ اين سؤال نيز روشن است ؛ زيرا منظور از فتنه و آزمايش بزرگ ، خطر انحرافاتى است كه از اصول و فروع دين ، دامن امت را مىگيرد و پيداست تا شخص پيامبر صلّى اللّه عليه و آله زنده است ، جلوى چنين انحرافاتى را مىگيرد ؛ هنگامى كه خورشيد غروب كند ، خفّاشها به پرواز در مىآيند و هنگامى كه خورشيد وجود رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله غروب كند منافقان به جولان در مىآيند و آزمون بزرگ شروع مىشود ! سؤال سوّم اين كه فتنه و آزمونى كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در اين خطبه اشاره كرد - كه بعد از من رخ مىدهد - چه بوده است ؟ در روايتى كه مشروحتر از روايت نهج البلاغه است چنين مىخوانيم : پيامبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « إنّ أمّتي ستفتن من بعدي فتتأوّل القرآن و تعمل بالرّأى و تستحلّ الخمر بالنّبيذ و السّحت بالهديّة و الرّبا بالبيع و تحرّف الكتاب عن مواضعه و تغلب كلمة الضّلال فكن جليس بيتك حتّى تقلّدها فإذا قلّدتها جاشت عليك الصّدور و قلّبت لك الأمور ؛ امت من بعد از من