غمگيناند ، هر چند در ظاهر شاد و مسرورند و آنها از يكسو در برابر مواهب مادى و معنوى الهى زبان به شكر و ثناى او مىگشايند ولى از سوى ديگر خود را به خاطر كوتاهى در بهرهگيرى صحيح از اين نعمتها ملامت و سرزنش مىكنند .
و در يك جمله ، آنها همواره در مقام نقد خويشتن و اصلاح كاستىها و كمبودهاى معنوى خود هستند و همين امر سبب حركت تكاملى آنها به سوى خداست و هرگز راضى به وضع موجود نيستند كه سبب ركود يا عقب گردشان شود .
و در نكته دوّم وضع مخاطبين خود را تشريح مىكند تا با زاهدان ، خود را مقايسه كنند و به عيوب خويش واقف شوند و براى آنها نيز سه وصف بيان مىفرمايد ، مىگويد : « ياد مرگ از دلهايتان پنهان شده و آمال و آرزوهاى دروغين در برابر شما حاضر گشته از اين رو سلطهء دنيا بر شما بيش از آخرت شده ، و زندگانى زودرس دنيا ، شما را از ياد حيات جاودانى آخرت بيرون برده است » ( قد غاب عن قلوبكم ذكر الآجال ، و حضرتكم كواذب الآمال ، فصارت الدّنيا أملك بكم من الآخرة ، و العاجلة أذهب بكم من الآجلة ) .
آرى ! آن كس كه سرآمد عمر و پايان زندگى زودگذر دنيا را به فراموشى بسپارد ، و دل را در گرو سراب آرزوهاى دروغين قرار دهد ، دنيا بر عقل و فكر او چيره مىشود و آخرت را از ياد مىبرد ، و چنين كسى آمادگى براى آلودگى به هر گناه و فسادى دارد و بهترين طعمه شيطان و هواى نفس است .
و در پايان اين بخش از خطبه ، نتيجه مىگيرد كه « شما همگى در اسلام و دين خدا برادر ( و برابر ) هستيد و تفرقه و اختلاف در ميان شما تنها به سبب آلودگى درون و سوء نيتهاست به همين دليل ، نه به يكديگر كمك
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 75
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٧٥