شرح و تفسير وصف زاهدان در دنيا
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه به سه نكته اشاره مىفرمايد كه تأكيد و تكميلى است بر بخش گذشته اين خطبه ، و مقدمهاى است بر بخش آينده .
نخست به سراغ توصيف زاهدان در دنيا مىرود تا با مقايسه كردن حال مخاطبين با حال آنها وضع هر كس روشن شود و در اين جا براى زاهدان سه ويژگى مىشمرد ، مىفرمايد : « زاهدان در دنيا قلوبشان مىگريد گرچه ظاهرا بخندند » ( إنّ الزّاهدين في الدّنيا تبكي قلوبهم و إن ضحكوا ) .
« و سخت محزون و غمگيناند گرچه ظاهرا شادمانى كنند » ( و يشتدّ حزنهم و إن فرحوا ) .
« و نسبت به خود سخت خشمگين هستند ( و از وضع اخلاقى و طاعات خود راضى نيستند ) هر چند به خاطر روزىهاى فراوانى كه به آنها داده شده در پيشگاه خداوند شاكرند » ( و يكثر مقتهم أنفسهم و إن اغتبطوا « 1 » بما رزقوا ) .
آرى چشمهاى قلب آنها گريان است به خاطر نقايص و كمبودهايى كه در خود مىبينند و لغزشهايى كه احيانا از آنها سر زده ، هر چند براى حفظ آداب اجتماعى و اخلاقى ظاهرا شاد و خندان باشند . آنها بر گذشته خويش تأسف مىخورند و از فرصتهايى كه در دست داشتهاند و از آن استفاده نكردهاند
هامش
( 1 ) بسيارى از شارحان نهج البلاغه جملهء « اغتبطوا » را طبق بعضى از نسخهها به صورت مجهول خواندهاند و آن را به معنى مورد غبطه واقع شدن تفسير كردهاند و بعضى آن را به صورت فعل معلوم آوردهاند و مفهومى شبيه آنچه گفته شد از آن فهميدهاند در حالى كه با مراجعه به متون لغت روشن مىشود كه « اغتباط » به معنى ديگرى است و آن خوشحال بودن و شكر خدا را در برابر نعمتها به جاى آوردن است . ( به لسان العرب و قاموس و لغات ديگر مراجعه شود ) .