گواه صدق اين گفتار امام عليه السّلام دربارهء « طلحه و زبير » امورى است كه در تاريخ « جنگ جمل » حتى پيش از آغاز جنگ و رسيدن به قدرت در ميان آن دو تن آشكار شد ، كه در نكتهها به آن اشاره خواهيم كرد إن شاء اللّه تعالى .
سپس از آن جا كه اين خطبه قبل از « جنگ جمل » ايراد شده است ، امام عليه السّلام مردم را دعوت به قيام بر ضدّ پيمان شكنان و آتش افروزان جنگ مىكند مىفرمايد : ( هم اكنون ) « گروه طغيانگر و فتنهانگيز ، به پا خاستهاند ، كجا هستند پاداش طلبان از خدا ( و مجاهدان مخلص ؟ ) كه در برابر آنها بايستند و آتش فتنه را خاموش كنند در حالى كه سنّتها براى آنها بيان شده و از پيش به آنها خبر دادهاند » ( قد قامت الفئة الباغية ، فأين المحتسبون « 1 » ! فقد سنّت لهم السّنن ، و قدّم لهم الخبر ) .
« فئه باغيه » اشاره به هر گروهى است كه در برابر حق و پيشواى عادل ، قيام كند اين سخن هم دربارهء « اصحاب جمل » صادق است و هم دربارهء دار و دستهء « معاويه » ، چرا كه همه در مقابل حق قيام كردند و لذا دربارهء « عمّار » كه در جنگ « صفّين » به وسيلهء لشكر « معاويه » شهيد شد ، در كلمات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از قبل آمده است : « يا عمّار تقتلك الفئة الباغية ؛ اى عمار ! گروه ياغى و طاغى تو را به قتل خواهند رساند » « 2 » .
واژهء « محتسبون » ، اشاره به كسانى است كه خالصانه و براى خدا كار
هامش
( 1 ) « محتسب » از مادّهء « حسبه » به معنى كار براى خدا انجام دادن و اجر و پاداش تنها از او خواستن است . واژهء « محتسب » گاه به معنى مأمورى كه از طرف حكومت ، نظارت بر اجراى احكام دين مىكرد آمده است شايد از اين جهت كه اين كار را با انگيزه الهى انجام مىداد ، يا هدفش رسيدگى به حساب كار مردم بود .
( 2 ) اين روايت در بسيارى از منابع اهل سنت آمده است از جمله « مسند احمد حنبل » و « صحيح مسلم » و « طبقات ابن سعد » و منابع فراوان ديگر . ( به احقاق الحق ، جلد 8 صفحهء 422 مراجعه فرماييد ) .