و در پايان اين سخن باز هم به نكتهء مهم ديگرى توجه مىدهد ، و مىفرمايد :
« بدانيد ميان حق و باطل بيش از چهار انگشت فاصله نيست ! » ( أما إنّه ليس بين الحقّ و الباطل إلّا أربع أصابع ) .
« كسى از حاضران از تفسير اين سخن سؤال كرد ، امام عليه السّلام انگشتان خود را جمع كرد و در ميان گوش و چشم خود ( در كنار صورتش ) قرار داد ، سپس فرمود : باطل آن است كه بگويى شنيدم ، و حق آن است كه بگويى ديدم ! » ( فسئل عليه السّلام عن معنى قوله هذا ، فجمع أصابعه و وضعها بين أذنه و عينه ثمّ قال : الباطل أن تقول سمعت ، و الحقّ أن تقول رأيت ! ) .
اين سخن در واقع اشاره به شايعاتى است كه در ميان مردم زبان به زبان مىچرخد ، و مردم به عنوان « مىگويند و مىگويند » مطالبى را به يكديگر منتقل مىسازند ، كه چيزى جز شايعات بىاساس نيست ، امام عليه السّلام مىفرمايد : به شايعات اعتنا نكنيد ، و تا نبينيد چيزى را به كسى نسبت ندهيد .
از اين جا پاسخ سؤالى را كه بسيارى از شارحان نهج البلاغه در اين جا مطرح كردهاند و گفتهاند : « آيات قرآن ، وحى آسمانى ، سنّت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و ائمّة معصومين عليهم السّلام ، همه از طريق سمع و شنيدن است ، چگونه ممكن است باطل باشد ؟ » روشن مىشود ؛ زيرا مقصود امام عليه السّلام اين نيست كه اخبار ثقات و احاديث متواتره و مستفيضه كه از طريق شنيدن به ما رسيده ، باطل است ، بلكه اشاره به همان معنى عرفى و متعارف است كه در مورد شايعات به كار مىرود .
شاهد اين سخن حديثى است كه از امام حسن مجتبى عليه السّلام نقل شده است ، كه پرسيدند : « كم بين الحقّ و الباطل ؟ ؛ چقدر ميان حق و باطل فاصله است ؟ » .
امام عليه السّلام فرمود : « أربع أصابع فما رأيته بعينك فهو الحقّ و قد تسمع بأذنيك باطلا كثيرا ؛ چهار انگشت است ، آنچه با چشمت ببينى حق است ، حال
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 568
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٦٨