خوش سابقه است ، كه به هيچ وجه نبايد گفتار بدگويان و بدخواهان را دربارهء آنها تصديق كرد .
سپس امام عليه السّلام به نكتهء ديگرى اشاره مىفرمايد : كه به فرض گوينده آدم صادقى باشد ، ولى به يقين معصوم نيست ، و هر انسانى جز معصومين جايز الخطا هستند ، و اين امر سبب مىشود كه انسان نسبتهايى را كه به افراد داده مىشود ، به آسانى نپذيرد ، مىفرمايد : « آگاه باشيد ! گاه تيرانداز تيرش به خطا مىرود » ( و حدس و گمانها هميشه مطابق واقع نيست ) ( أما إنّه قد يرمي الرّامي ، و تخطىء السّهام ) .
به علاوه ، « سخن باطل فراوان گفته مىشود ، و باطل نابود و بىاثر خواهد شد ، و خداوند شنوا و شاهد ( بر اعمال بندگان ) است » . ( و يحيل « 1 » الكلام ، و باطل ذلك يبور « 2 » ، و اللّه سميع و شهيد ) .
اشاره به اين كه بسيارى از مردم پاى بند به كلام حق نيستند ، و هر چه بر زبانشان جارى شد مىگويند ، به همين دليل ، نبايد عيوب و گناهانى را كه به اشخاص نسبت مىدهند پذيرفت ، چرا كه ممكن است از همان گفتارهاى باطل و بىاساسى باشد كه بدون تحقيق و نسنجيده به افراد نسبت مىدهند ، به خصوص اين كه مىدانيم خداوند همه جا شاهد و ناظر است ، و هر چه را مىگوييم مأموران ثبت اعمال مىنويسند .
هامش
( 1 ) « يحيل » از مادّهء « احاله » به گفته قاموس به هر گونه تغيير يا حركتى كه از استقامت و درستى خارج مىشود و به كجى و اعوجاج مىگرايد گفته مىشود .
( 2 ) « يبور » از مادّهء « بوار » در اصل به معناى شدت كساد بودن چيزى است و چون شدت كسادى باعث فساد مىشود چنان كه در ضرب المثل عرب آمده « كسد حتّى فسد » اين كلمه به معنى فساد و سپس هلاكت اطلاق شده است .