به يقين علم به احكام و موضوعات و راهكارهاى صحيح از اساسىترين پايههاى حكومت است و افراد جاهل هر چند حسن نيّت و تقوا داشته باشند توانايى بر حكومت ندارند و مردم را به خاطر جهل خود به بيراهه مىكشانند .
در بيان سوّمين وصف مىفرمايد : « والى نبايد خشن بوده باشد كه پيوندهاى مردم را با خشونت خويش قطع كند » ( و لا الجافي « 1 » فيقطعهم بجفائه ) .
به يقين از واضحترين ويژگيهاى والى عدل ، عطوفت و محبّت و نرمش و مداراست و مىدانيم پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله با همين نرمش و محبّت ، دلهاى رميدهء از حق را در گرداگرد خود جمع كرد و اين يك رحمت بزرگ الهى بود آن گونه كه قرآن مىفرمايد : «
« فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ »
؛ به بركت رحمت الهى در برابر آنان نرم و مهربان شدى ، و اگر خشن و سنگدل بودى از اطراف تو پراكنده مىشدند » « 2 » .
و در بيان چهارمين وصف مىفرمايد : « والى نبايد ستمگر و حيف و ميل كنندهء اموال ( بيت المال ) باشد تا تبعيض روا دارد و گروهى را بر گروه ديگرى ( بى دليل ) مقدّم شمرد » ( و لا الحائف « 3 » للدّول « 4 » فيتّخذ قوما دون قوم ) .
اين همان بلايى است كه بر سر « عثمان » خليفهء سوّم آمد ، و چنان ضربههاى سنگينى بر جامعهء اسلامى وارد ساخت كه هرگز آثار آن برچيده نشد ؛ اموال بيت المال را در ميان بستگان و دوستان و چاپلوسان و غارتگران تقسيم
هامش
( 1 ) « جافى » از مادّهء « جفا » در اصل به معنى خشونت و دور ساختن و برداشتن چيزى است .
( 2 ) آل عمران ، آيهء 159 .
( 3 ) « حائف » از مادّهء « حيف » به معنى جور و ستم است و به گفتهء راغب در اصل به معنى انحراف در حكم و تبعيض است .
( 4 ) « دول » جمع « دوله » به معنى مال است .