اندك مطالعهاى در تاريخ مغول نشان مىدهد كه تمام اين اوصاف بر آنها قابل تطبيق بوده است و به گفته « ابن ابى الحديد » كه در همان زمان مىزيسته اين قوم وحشى و بىرحم چنان كشتارى از مردم بىگناه كردند كه در طول تاريخ بشريّت از روز خلقت آدم تا آن زمان نظير و مانندى نداشت « 1 » .
در اين جا اين سؤال پيش مىآيد كه : اين پيشگويىهاى امام عليه السّلام در مورد فتنهء « صاحب زنج » كه تقريبا دويست سال بعد واقع شد و راجع به مغول كه تقريبا شش صد سال بعد به وقوع پيوست به چه منظورى است ؟
ممكن است از اين نظر باشد كه امام عليه السّلام مىخواهد به آنها گوشزد كند كه اين اعمال ناشايست شما كه در دوران من انجام داديد ، به حق پشت نموديد و به باطل روى آورديد ، احكام اسلام را پشت سرافكنديد و بندگان و اسيران هوا و هوس شديد اگر در نسلهاى آينده شما ادامه يابد ، عواقب بسيار دردناكى خواهيد داشت و تازيانههاى مجازات الهى بر اندام شما نواخته خواهد شد .
اين احتمال نيز وجود دارد كه امام عليه السّلام به آنها هشدار مىدهد بلاهاى عظيمى در پيش است با هم متحد شويد و نيروهاى خود را جمع كنيد تا بتوانيد آثار مخرب آنها را به حدّ اقل برسانيد .
نكته فتنهء مغول
مغولها شاخهاى از « تركان » هستند كه در آسياى مركزى و شرقى در مرز « چين » مىزيستند و طوايف مختلفى بودند كه طايفهاى از آنها را « تاتارها » تشكيل مىدادند آنها معمولا باجگزار و فرمانبردار پادشاهان « چين » بودند ،
هامش
( 1 ) شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ، جلد 8 ، صفحهء 218 .