كه من خطا كرده ، و گمراه شدهام ( به فرض محال كه چنين باشد ) چرا به خاطر گمراهى من همهء امت محمّد صلّى اللّه عليه و آله را گمراه مىشمريد ؟ ، و آنها را به خاطر خطاى من مورد مؤاخذه قرار مىدهيد و تكفير مىكنيد ؟ ! » ( فإن أبيتم إلّا أن تزعموا أنّي أخطأت و ضللت ، فلم تضلّلون عامّة أمّة محمّد صلّى اللّه عليه و آله ، بضلالي ، و تأخذونهم بخطئي ، و تكفّرونهم بذنوبي ) .
و در ادامه مىافزايد : « شما شمشيرهاى خود را بر دوش گذاشتهايد ( و به هر كس و هر جا ضربه مىزنيد و ) آن را بر جاى درست و نادرست فرود مىآوريد و گناهكار و بى گناه را با هم فرق نمىگذاريد ! » ( سيوفكم على عواتقكم « 1 » تضعونها مواضع البرء و السّقم . و تخلطون من أذنب به من لم يذنب ) .
اين بخش از كلام امام عليه السّلام اشاره به چند پاسخ دارد : نخست اين كه : اين تصوّر كه من خطا كردم و گمراه شدم ، پندار باطلى بيش نيست اوّلا : من تحت فشار شما و امثال شما تن به حكميّت در دادم و ثانيا : اگر حكميّت به صورت صحيح انجام شود ، مطابق قرآن است ، فى الواقع ، حكم ، قرآن مىباشد ، و مردانى كه در نقش حكميّت ظاهر مىشوند به قرآن مراجعه مىكنند و حكم خدا را از آن استنباط مىنمايند و كليات را بر مصاديق تطبيق مىكنند همان گونه كه در خطبههاى قبل گذشت ، بنابر اين هيچ كارى بر خلاف حكم خدا انجام نمىگيرد كه موجب ضلالت و خطا گردد .
ثالثا : به فرض كه من مرتكب خلافى شدم ساير مسلمين چه گناهى دارند ؟
چرا آنها را تكفير مىكنيد و خون بىگناهان را مىريزيد ؟ اين چه قانونى است كه شما از آن پيروى مىكنيد ؟ و به كدامين آيين ، ايمان داريد ؟
سپس امام عليه السّلام به سراغ اشتباه اصلى آنان مىرود كه مىگفتند : « هر
هامش
( 1 ) « عواتق » جمع « عاتق » به معنى قسمتى از بدن است كه در ميان گردن و شانه قرار دارد ( و در فارسى به آن « دوش » اطلاق مىشود ) .