شرح و تفسير چگونه در دام دشمن افتاديد
همان گونه كه در بالا آمد مخاطبين اين خطبه ، « خوارج نهروان » هستند كه امام عليه السّلام براى اتمام حجت با آنها و هدايت و ارشاد گروه فريب خورده ، اين سخن را ايراد كرد ، و در آغاز براى آماده ساختن آنها چنين فرمود : « آيا همهء شما در « صفين » با ما بوديد ؟ » ( أكلّكم شهد معنا صفّين ؟ ) .
« آنها گفتند : بعضى از ما حضور داشت و بعضى حاضر نبود » ( فقالوا : منّا من شهد و منّا من لم يشهد ) .
با اين كه ميان جنگ « صفّين » و جنگ با « خوارج نهروان » فاصلهء چندانى نبود ، معلوم نيست گروه دوّم كه در « صفّين » نبودهاند ، چگونه به اين گروه فتنهگر ، پيوستند ، شايد وسوسههاى گروه اوّل در ميان مردم « كوفه » و فرزندان و بستگانشان ، اين اثر را گذاشته كه با آنها هم صدا شوند و در صف آتش بياران فتنه قرار گيرند .
به هر حال امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن فرمود : « پس به دو گروه تقسيم شويد ! آنها كه در « صفين » بودند ، يك گروه شوند و آنها كه نبودند گروه ديگر . تا با هر كدام با سخنى كه مناسب اوست سخن بگويم » ( قال : فامتازوا فرقتين ، فليكن من شهد صفّين فرقة ، و من لم يشهدها فرقة ، حتّى أكلّم كلّا منكم بكلامه ) .
اين تعبير نشان مىدهد : اگر مخاطبين در سخنان مهم ، يك دست نباشند فصاحت و بلاغت ايجاب مىكند كه آنها را از هم جدا سازند و با هر كدام مناسب حالشان سخن بگويند ، تا كاملا مؤثّر واقع شود و امام عليه السّلام از اين روش استفاده فرمود و نتيجه بخش بود .