همچون على عليه السّلام داشته باشند و در برابر او نافرمانى كنند .
تعبير به « ايه » ( با كسره و تنوين ) به گفتهء بسيارى از ارباب لغت ، هنگامى گفته مىشود كه بخواهند ، ديگرى را تشويق به ادامهء سخن يا كارى كنند و « ايها » ( با تنوين فتح ) در جايى گفته مىشود كه بخواهند كسى را دعوت به سكوت يا خوددارى از كارى كنند .
با توجه به اين كه در نسخههاى نهج البلاغه « ايه » با تنوين مكسور ذكر شده ، مفهومش اين است كه اى « حجّاج » ! فشارت را بر مردم ناصالح و ضعيف الايمان و حقنشناس كه در برابر پيشواى عادل خود سركشى و طغيان كردند ، بيشتر كن ! و به تعبير ديگر اين سخن كنايه از اين است كه آنها استحقاق اين عذاب الهى را دارند و هرگز مفهومش اين نيست كه امام عليه السّلام به چيزى از ظلمهاى « حجّاج » راضى بود . اين سخن مانند آن است كه به كسى مىگوييم :
اين دارو گر چه تلخ است اما درمان درد توست و او گوش نمىدهد ، هنگامى كه درد شديد مىشود و ناله و فرياد مىكند مىگوييم : بيشتر ناله كن ! اين نتيجهء كار توست ، بديهى است مفهوم اين سخن آن نيست كه ما راضى به درد و نالهء او هستيم بلكه اشاره به اين است كه اين نتيجهء نافرمانى او در برابر طبيبان و ناصحان است .
اين شبيه سخنى است كه از خود امام عليه السّلام در خطبهء 28 نقل شده كه مىفرمايد : « ألا و إنّه من لا ينفعه الحقّ يضرّه الباطل ، و من لا يستقيم به الهدى ، يجرّ به الضّلال إلى الرّدى ؛ آگاه باشيد ! آنها كه از حق سود نگيرند زيان باطل دامنشان را خواهد گرفت و آن كس كه ( انوار ) هدايت او را به راه راست نبرد ( ظلمت ) گمراهى او را به وادى هلاكت مىكشاند » .
و امّا « وذحه » به گفتهء بسيارى از ارباب لغت ( مانند « لسان العرب » و
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 161
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٦١