نور كم رنگ و لطيف و آرام بخش ماه در شبهاى ظلمانى كه سبب حلّ بسيارى از مشكلات زندگى بشر مىشود و به هنگام ضرورت ، راه خود را در پرتو آن ، در شهر و بيابان پيدا مىكند و در عين حال ، چنان قوى نيست كه اجازهء فعّاليتهاى روز را به انسان دهد و به ناچار به استراحت مىپردازد ، نيز از نعمتهاى بزرگ خداوند است .
سپس امام عليه السّلام به حالات ماه و خورشيد و فلسفهء وجودى آنها مىپردازد و مىفرمايد : « خداوند آنها را در مسيرهايشان به حركت درآورد . و مقدار سير آنها را در مراحلى كه بايد بپيمايند معيّن فرمود ، تا شب و روز را به اين وسيله ، از هم جدا سازد و عدد سالها و حساب زمان ( براى نظم زندگى انسانها ) معلوم گردد » . ( و أجراهما في مناقل « 1 » مجراهما ، و قدّر سيرهما في مدارج درجهما ، ليميّز بين اللّيل و النّهار بهما ، و ليعلم عدد السّنين و الحساب بمقاديرهما ) .
اين همان چيزى است كه در قرآن مجيد نيز با اشارهء روشنى بيان شده ؛ مىفرمايد :
« هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً وَ الْقَمَرَ نُوراً وَ قَدَّرَهُ مَنازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسابَ »
؛ او كسى است كه خورشيد را روشنايى و ماه را نور قرار داد و براى آن منزلگاههايى مقدّر كرد تا عدد سالها و حساب ( كارها ) را بدانيد » . « 2 » جدا شدن شب از روز به وسيلهء آفتاب و ماه ، معلوم است و « مدارج » خورشيد و ماه با توجّه به آنچه تجربهها نشان مىدهد و دانشمندان فلكى با دقّت حساب كردهاند ، نيز معلوم مىشود ؛ دايرهاى را كه زمين به گرد خورشيد مىگردد و در 365 روز كامل مىشود ، در نظر ما زمينيان ، چنان به نظر مىرسد كه اين دايره مربوط به حركت خورشيد به دور زمين است ؛ در حالى كه در واقع ، خورشيد در مركز قرار گرفته و زمين به دور آن مىچرخد ، همان گونه كه حركت زمين به دور خود ، كه سبب پيدايش شب و روز است و در 24 ساعت كامل مىشود ، در نظر ما به صورت حركت
هامش
( 1 ) « مناقل » جمع « منقل » از مادّهء « نقل » به معناى راه است .
( 2 ) سورهء يونس ، آيهء 5 .