شرح و تفسير كار آمدترين وسيلهها
امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه از بهترين چيزى كه رهروان راه حق و سالكان طريق بندگى خدا مىتوانند به آن متوسّل شوند و به قرب پروردگار راه يابند سخن مىگويد و به ده موضوع مهم اشاره مىفرمايد . نخست مىگويد : « برترين وسيلهاى كه متوسّلان به خدا ، به آن توسّل مىجويند ايمان به خدا و پيامبر اوست » . ( إنّ أفضل ما توسّل به المتوسّلون « 1 » إلى اللّه سبحانه و تعالى ، الإيمان به و برسوله ) .
اين تعبير گويى اشاره به آيهء شريفهء
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ »
« 2 » . و شرح و تفسير آن مىباشد ؛ زيرا خداوند در اين آيه ، نخست دستور به تقوا مىدهد و سپس دستور به انتخاب وسيله به سوى خداوند . و به اين ترتيب ، منظور از وسيله ، ايمان و جهاد و ساير امورى است كه در اين خطبه آمده است .
اين سخن منافات با تفسير ديگر آيه كه وسيله را شفاعت اولياء اللّه مىشمرد ، ندارد ؛ زيرا همهء اين وسايل مىتواند در مفهوم آيهء شريفه جمع باشد .
به هر حال نخستين وسيله ايمان ذكر شده ، ايمان به خدا و پيامبر . زيرا ، ريشهء اصلّى تمام حركتهاى سازنده و مثبت ، ايمان است .
جالب اينكه در كلام امام عليه السّلام نسبت به تمام اين واجبات « دهگانه » نكتهاى به عنوان تعليل و فلسفه ذكر شده ، جز مسئلهء ايمان به خدا و پيامبر . به خاطر اينكه اين مسئله بىنياز از ذكر دليل است و به تعبير ديگر : اساس و پايهء تمام خوبىها و نيكىها ايمان است و بدون آن ، هيچ گونه حركتى به سوى فرايض الهى و واجبات دينى وجود نخواهد داشت و به قدرى اين امر واضح و روشن است كه نيازى به ذكر دليل ندارد .
هامش
( 1 ) « متوسّلون » از مادّهء « وسيله » كه به گفته راغب به معناى رسيدن به چيزى توأم با ميل و رغبت است .
( 2 ) سورهء مائده ، آيهء 35 .