شايستهء مقام تو نمىدانستند ) و به خوبى مىفهميدند كه حقّ عبادتت را هرگز انجام ندادهاند و آن گونه كه سزاوار مقام توست ، اطاعت ننمودهاند .
شرح و تفسير عظمت و عبوديّت فرشتگان
با توجّه به اينكه امام عليه السّلام در بخش سابق اين خطبه سخن از عظمت خلق خداوند و ملكوت آسمانها به ميان آورد و آنچه را مىبينيم در برابر آنچه از ما پنهان است ، كوچك شمرد ! در اين بخش از خطبه به بعضى از بزرگترين آفريدگان خداوند يعنى فرشتگان اشاره كرده ، مىفرمايد : « از جملهء آنها فرشتگانى هستند كه آنها را در آسمانهاى خود سكونت بخشيدى و از زمينت بالا بردى » . ( من ملائكة « 1 » أسكنتهم سماواتك ، و رفعتهم عن أرضك ) .
بىشك ، فرشتگان پروردگار منحصر به ساكنان آسمانها نيستند و در زمين فرشتگانى وجود دارند كه حافظ اعمال مردم يا تدبير امورى به فرمان پروردگار مىكنند و يا مسئوليّت قبض ارواح را بر عهده دارند ؛ ولى با توجّه به اينكه امام عليه السّلام در عبارت بالا حكم كلّى دربارهء فرشتگان بيان نفرموده ، بلكه سخن از گروهى از آنها به ميان آورده است ، مشكلى ايجاد نمىشود و اينكه جمعى از شارحان نهج البلاغه در اينجا دست به توجيهاتى زدهاند ، هيچ ضرورتى ندارد .
سپس در ادامهء اين سخن به اوصاف فرشتگان پرداخته و بخشى از صفات ثبوتيّه و سلبيهء آنها را بيان مىفرمايد . در قسمت اوّل مىگويد : « آنها از همهء مخلوقات تو ، نسبت به تو آگاهترند و بيشتر از همه از تو خائفند و از همه به تو نزديكترند » . ( هم أعلم خلقك بك ، و أخوفهم لك ، و أقربهم منك ) .
هامش
( 1 ) بنابر آنچه در بالا آمده « من » به اصطلاح « تبعضيّه » است و اشاره به بخشى از مخلوقات عظيم خداوند است كه در فراز سابق اين خطبه آمده است .