( قائدها خارج من الملّة ، قائم على الضّلّة ) .
اين جمله كه اشاره به معاويه يا ساير حكّام بنى اميه است ، ناظر به اين معناست كه رهبران اين گروه نه تنها مطابق قوانين اسلام عمل نمىكنند و ضروريّات دين را زير پا مىنهند ، بلكه پايه و اساس كارشان گمراهى و اصرار بر ضلالت است ؛ همانگونه كه تاريخ بر اعمال و برنامههاى آنها گواهى مىدهد .
امام عليه السّلام در ادامهء اين سخن ، به پايان دردناك و غمانگيز اين ماجرا اشاره كرده مىفرمايد : « ( كار به جايى مىرسد كه ) در آن روز جز تعداد كمى از شما باقى نمىماند : همانند ته ماندهء ديگ ، خرده نانهائى كه در ته كيسه باقى مانده و به هنگام تكان دادن ، فرو مىريزد ! » . ( فلا يبقى يومئذ منكم إلّا ثفالة « 1 » كثفالة القدر ، أو نفاضة « 2 » كنفاضة العكم « 3 » ) .
اين تعبير به اشاره به اين است كه آنها كه از اين فتنه جان سالم بدر مىبرند ، بسيار اندكند و غير قابل توجّه ! زيرا ، آنها ظالمان احدى از مؤمنان با شخصيّت را سالم نمىگذارند .
به اين هم قناعت نمىكنند بلكه : « شما را همچون پوستهايى كه ( به هنگام دبّاغى ) به هم مىپيچند ، تحت فشار قرار مىدهند و همچون زراعت درو شده مىكوبند و پايمال مىكنند ! » . ( تعرككم « 4 » عرك الأديم « 5 » ، و تدوسكم « 6 » دوس الحصيد ) .
هامش
( 1 ) « ثفاله » از مادّهء « ثفل » ( بر وزن هفت ) به معناى رسوب كردن تفالههاست و گاه به معناى باقيماندههاى بىمصرف هر چيزى به كار مىرود .
( 2 ) « نفاضه » از مادّهء « نفض » ( بر وزن نبض ) به معناى حركت دادن چيزى ، به منظور اينكه آنچه به آن چسبيده است ، بريزد و « نفاضه » به آن اشيايى كه ريزش مىكند ، گفته مىشود .
( 3 ) « عكم » ( بر وزن فكر ) به معناى كيسه ، يا جوال است كه در آن چيزى نگهدارى مىكنند .
( 4 ) « تعرك » از مادّهء « عرك » ( بر وزن ارك ) به معناى مالش محكم است و ميدان جنگ را از اين جهت « معركه » مىگويند كه طرفين يكديگر را درهم مىكوبند .
( 5 ) « اديم » در اصل به معناى پوستهء هر چيزى است ؛ ولى بيشتر به چرم و پوست حيوانات اطلاق مىشود .
( 6 ) « تدوس » از مادّهء « دوس » ( بر وزن قوس ) به معناى پايمال كردن شديد است .