اشاره به افراد عادى و معمولى است كه چراغى در اختيار ندارند و چشمشان به نشانهها و چراغهاى منصوب در كنار جادّه دوخته شده است . يا به تعبيرى ديگر :
هدايت خاص و عام را براى حق جويان فراهم ساخت .
سپس در يك نتيجهگيرى زيبا و روشن مىافزايد : « او ( پيامبر صلّى اللّه عليه و آله امين مورد اطمينان ، و شاهد و گواهتان در روز رستاخيز و برانگيختهء شما به عنوان نعمت و فرستادهء به حق شما براى رحمت است » . ( فهو أمينك المأمون ، و شهيدك يوم الدّين ، و بعيثك نعمة و رسولك بالحقّ رحمة ) .
« أمين مأمون » نوعى تأكيد و به معناى امانتدار كامل است و « شهيد » و شاهد روز جزا بودن ، اشاره به همان چيزى است كه در آيهء شريفهء 89 سورهء نحل آمده است : «
« وَ يَوْمَ نَبْعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيْهِمْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ جِئْنا بِكَ شَهِيداً عَلى هؤُلاءِ »
؛ به ياد آور ! روزى را كه از هر امّتى گواهى از خودشان بر آنها بر مىانگيزيم و تو را گواه بر آنان قرار مىدهيم » .
اين گواهى مىتواند بر اصول كلّى باشد كه در دعوت تمام انبيا بوده و يا بر جزئيات اعمال ، به جهت حضور علمى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نسبت به اعمال تمام امّتها .
تعبير به « بعيثك نعمة » اشاره به آن است كه بعثت پيامبر هم نعمت بزرگى از سوى خداوند بود و هم نمونهء بارزى از رحمت واسعهء حق ، چرا كه ميليونها ميليون مردم جهان ، در پرتو تعليماتش راه حق را پيدا كردند و به آن پيوستند .
اين سخن در واقع اقتباسى است از آيات قرآن ، در آنجا كه مىفرمايد :
« لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ »
« 1 » و در جاى ديگر مىفرمايد :
« وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ »
« 2 » در ادامهء اين سخن ، به عنوان قدردانى از زحمات طاقتفرساى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و
هامش
( 1 ) سورهء آل عمران ، آيهء 164 .
( 2 ) سورهء انبياء ، آيهء 107 .