تشغلوا بأنفسكم عن مستثار « 1 » العلم من عند أهله ) .
منظور از خشكيدن درخت علم ، ممكن است شهادت آن حضرت باشد و منظور از مركز جوشش علم نيز وجود مبارك خود او باشد . به اين ترتيب ، به آنها هشدار مىدهد پيش از آنكه از ميان شما بروم آنچه مىخواهيد بپرسيد و فراگيريد .
اين سخن همانند چيزى است كه در اواخر عمر مباركش مىفرمود : « سلوني قبل أن تفقدوني ، از من به پرسيد پيش از اينكه مرا نيابيد » . « 2 » اين احتمال نيز وجود دارد كه مراد حضرت از اين جمله ، خشكيدن درخت وجود انسان باشد ؛ چون انسان در هر سنّ و سالى آمادهء فراگيرى علوم نيست . و اين تفسير با جملهء بعدى هماهنگ است ؛ زيرا هر چه عمر انسان بالاتر رود ، هم گرفتارى او بيشتر مىشود و هم استعداد فراگيرى او كمتر مىشود . جمع بين اين دو تفسير نيز كاملا ممكن است .
در بيان دومين و سومين وظيفهء مردم چنين مىگويد : « مردم را از منكرات باز داريد ، و خودتان نيز مرتكب نشويد ، چرا كه شما موظّف هستيد اوّل خودتان ترك گناه كنيد ، و آنگاه مردم را از آن نهى نماييد ! » . ( و انهوا عن المنكر و تناهوا عنه ، فإنّما أمرتم بالنّهي بعد التّناهي ! ) .
به اين ترتيب ، وظيفهء مردم اين است كه اوّلا : سطح معرفت و علم و آگاهى خود را بالا ببرند ؛ چرا كه جهل يكى از عوامل ناهنجارىهاست و ثانيا : در عمل به دستورات خداوند بكوشند و وظيفهء امر به معروف و نهى از منكر را كه يك وظيفهء عمومى است ، فراموش نكنند و به يقين اگر حكومت وظايف پنجگانهء خود را انجام دهد ، و مردم به اين وظايف سهگانه عمل كنند ، صلاح و سعادت جامعه را فرا خواهد گرفت .
هامش
( 1 ) « استثار » از مادّهء « استيثار » گرفته شده ، و در اينجا به معناى به هيجان در آوردن و منتشر ساختن است .
( 2 ) نهج البلاغه ، خطبهء 93 .