( در قرآن ) فرموده : « در اين ماجرا نشانههايى است ( از حق ) و ما به يقين همگان را مىآزماييم ! » .
شرح و تفسير نشانههاى آخر الزّمان
در اين بخش - كه آخرين بخش اين خطبه است - امام عليه السّلام به وضع آخر الزّمان و به تعبير ديگر : زمان پر شور و شرّى كه قبل از قيام حضرت مهدى عليه السّلام فرا مىرسد اشاره كرده ، گاه ويژگىهاى مؤمنان را در آن زمان شرح مىدهد ، و گاه وضع اسلام و احكام و قوانين اسلامى را . « 1 » مىفرمايد : « آن ( زمان ) زمانى است كه هيچ كس از فتنه نجات نمىيابد ، مگر مؤمنى كه بى نام و نشان است ! اگر در حضور است ، شناخته نمىشود و اگر غايب شود ، كسى سراغ او را نمىگيرد ! » ( و ذلك زمان لا ينجو فيه إلّا كلّ مؤمن نومة ، إن شهد لم يعرف ، و إن غاب لم يفتقد ) .
درست است كه « نومه » از مادّهء « نوم » به معناى شخص پر خواب است ؛ ولى روشن است كه در اينجا كنايه از افراد گمنام و ناشناخته است ؛ به خصوص اينكه امام عليه السّلام در جملههاى بعد همين توضيح را دربارهء آنها بيان فرموده است .
بديهى است در زمانهايى كه فساد جامعه را فرا مىگيرد و مديران و سردمداران اجتماع ، افراد فاسد و آلوده هستند . افراد مؤمن و با شخصيّت ، اگر چهرههاى شناخته شدهاى باشند جبّاران آنها را رها نمىكنند ؛ يا بايد تسليمشان شوند و در رديف كارگزاران آنها قرار گيرند و يا در صورت مقاومت و امتناع ، آنها را از ميان
هامش
( 1 ) عدم پيوند معنوى اين بخش ، با بخش قبل ، به خوبى نشان مىدهد كه مرحوم « سيّد رضى » قسمتهايى از اين خطبه را كه در ميان اين دو بخش بوده ، حذف كرده است و تعبير به « منها » نيز شاهد صدق اين مدّعاست .