رفته ببيند ! نه جوانى باز مىگردد و نه توانها و نيروهاى از ميان رفته بر اثر گذشت عمر . نه دوستان و مونسانى كه در چهره در نقاب خاك كشيدند ، خود را نشان مىدهند و نه عزيزان از دست رفته . اينها همه يك طرف ، از سوى ديگر ، وحشت از آينده آميخته با ابهام و جهل نيز ، براى انسان دردناك است ! در پنجمين و ششمين استدلال براى بىاعتبارى دنيا مىفرمايد : « شادى آن آميخته با اندوه است ، و توانايى و استقامت مردان نيرومند در آن به ضعف و سستى مىگرايد » . ( سرورها مشوب بالحزن ، و جلد « 1 » الرّجال فيها إلى الضّعف و الوهن ) .
مشكل بزرگ مواهب مادّى دنياى همان است كه امام عليه السّلام در جاى ديگر به آن اشاره كرده : « لا تنالون منها نعمة إلّا بفراق أخرى ؛ به هر نعمتى از آن مىرسيد به فراق نعمت ديگرى مبتلا مىشويد » . « 2 » مثلا كسى كه فرزند ندارد ، غم بىفرزندى قلب او را مىفشارد ؛ ولى همين كه صاحب فرزند ، يا فرزندان شد ، مشكلات فرزند از هر سو هجوم مىآورد ! ثروت ندارد ، غم فقر او را آزار مىدهد ؛ ثروتمند مىشود ، مشكل حسادت حسودان ، خيانت خائنان ، و طمع ورزى دزدان و سارقان ، ظاهر و آشكار مىشود و آرامش او را به كلّى بر هم مىزند . آرى ! شادىهاى دنيا ، هميشه آميخته با غم و اندوههاست و قوّتها به زودى جاى خود را به ضعف و سستى مىدهد .
سپس امام عليه السّلام در يك نتيجهگيرى قاطع و بيدارگر از تمام اين استدلالات ، مىفرمايد : « حال كه چنين است زرق و برقها و زيبايىهاى فراوان دنيا شما را نفريبد ! چرا كه مدّت كمى با شما خواهد بود ! » . ( فلا يغرّنّكم كثرة ما يعجبكم فيها لقلّة مآ يصحبكم منها ) .
درست است كه در دنيا زيبائىهاى فراوان و زرق و برقهاى خيره كنندهء بسيار ديده مىشود ، ولى همانها علاوه بر تمام مشكلاتى كه در درونشان نهفته است ،
هامش
( 1 ) « جلد » به معناى قوّت و قدرت و صلابت است .
( 2 ) نهج البلاغه ، خطبهء 145 .