كه از باطن اين جهان باخبرند - آنها را به خوبى مىشناسند ! در اينكه آن قوم فتنهگر كه امام عليه السّلام از ظهور و فجايع آنها خبر مىدهد ، كيستند و مجاهدانى كه در برابر آنها برخاستند و بعد از مدّتى فتنه را خاموش كردند چه كسانى بودند ؟ در ميان مفسّران نهج البلاغه گفتگوى زيادى است .
جمعى آن قوم فتنهگر را طرفداران مردى به نام « صاحب الزنج » مىدانند كه نام اصلىاش « علىّ بن محمّد » بود و خود را منتسب به خاندان پيامبر مىكرد ( هر چند انتساب او كاملا مشكوك است ) و گروهى از بردگان سياه پوست را دور خود جمع كرد و به همين دليل ، لقب ، « صاحب الزنج » به او دادند ( صاحب بردگان سياه پوست ) . وى در نيمهء قرن سوم به پا خاست و در اطراف بصره ، آشوب و فتنهء عظيمى بر پا نمود و بعد از 12 سال ، حكومت بر آن منطقه ، به دست جمعى از مجاهدان كشته شد .
بعضى ديگر آن را اشاره به فتنهء « مغول » مىدانند كه نه تنها سرزمين عراق ، بلكه بخشهاى عظيم جهان اسلام را زير پوشش خود قرار دادند و بعد از مدّت طولانى ، فتنهء آنها به وسيلهء جنگجويان اسلام خاموش شد .
گروهى آن را به حوادث « آخر الزّمان » تفسير كردهاند كه فتنهگرانى به پا مىخيزند ، نه تنها سرزمين عراق ، كه مناطق وسيعى را زير ضربات شديدترين فتنهها قرار مىدهند و سرانجام به دست سپاهيان مهدى عليه السّلام كه از مجاهدين فى سبيل اللّهاند ، از ميان مىروند .
با توجّه به اينكه بسيارى از مفسّران نهج البلاغه اين خطبه را بخشى از خطبهء 128 مىدانند ، ترجيح مىدهيم كه بحث بيشتر در اين زمينه را به شرح آن خطبه واگذار كنيم و هر دو را يك جا بحث نماييم .
سپس در قسمت اخير اين خطبه ، امام عليه السّلام شهر بصره را مخاطب قرار داده ، پيشگويى خاصّى در خصوص اين شهر مىكند . مىفرمايد : « در آن هنگام واى بر تو
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 400
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٠٠